سندرم اکسنفلد

سندرم اکسنفلد

سندرم اکسنفلد

Axenfeld Syndrome

شاهین اسعدی (دانشجوی ژنتیک مولکولی)، ویدا وحدانی‌کیا (کارشناس مامایی، دانشجوی کارشناسی ارشد ژنتیک)، دکتر علی نظیرزاده (متخصص ژنتیک، استاد دانشگاه)

نگارنده مسئول: شاهین اسعدی (Molecular Geneticist)

 

کلیاتی از سندرم اکسنفلد

سندرم اکسنفلد که تحت عنوان سندرم اکسنفلد-ریگر و یا سندرم هاگدوم نیز شناخته می‌شود، یک اختلال ژنتیکی نادر است که با اختلال در توسعه دندان‌ها و چشم و ناحیه شکم همراه است.

 

علائم و نشانه‌های سندرم اکسنفلد

سندرم اکسنفلد در درجه اول چشم‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اگرچه می‌تواند بر دیگر قسمت‌های بدن نیز تأثیر بگذارد. سندرم اکسنفلد با اختلال در عنبیه چشم مشخص می‌شود که می‌تواند به نازکی یا توسعه ضعیف آن، منجر گردد. عنبیه به‌طور معمول دارای یک سوراخ مرکزی است که از طریق آن نور وارد چشم می‌شود. افراد مبتلا به سندرم اکسنفلد دارای سوراخ خارج از مرکز یا سوراخ اضافی در عنبیه چشم هستند که منجر به ناهنجاری‌های قرنیه و اختلال در پوشش شفاف جلوی چشم می‌شود.

در حدود نیمی از افراد مبتلا به سندرم اکسنفلد، گلوکوم یا همان آب سیاه در داخل چشم ایجاد می‌شود. گلوکوم یا آب سیاه به بیماریی‌ گفته می‌شود که طی آن عصب بینایی در اثر عواملی مانند افزایش فشار داخل چشمی (یا به اختصار فشار چشم) آسیب می‌بیند. ازآنجاکه عصب بینایی مسئولیت انتقال اطلاعات بینایی به مغز را برعهده دارد، آسیب آن (به‌تدریج) موجب نقص میدان بینایی می‌شود و در صورتی که بیماری درمان‌ نشده و پیشرفت کند درنهایت می‌تواند به نابینایی کامل منجر گردد.

سندرم اکسنفلد

شکل ۱: تصاویری از علائم و نشانه‌های سندرم اکسنفلد همراه با هایپرتلوریسم (A)، آب سیاه در چشم (B)، اختلالات دندانی (C) و تنگی سوراخ مقعد (E)

از دیگر علائم و نشانه‌های سندرم اکسنفلد می‌توان به فاصله گسترده چشم‌ها از یکدیگر (هایپرتلوریسم)، صورت مسطح، پل بینی تخت و گسترده، پیشانی برآمده، دندان‌های کوچک و غیرطبیعی (میکرودونتیا) و پوست اضافی در اطراف ناف اشاره کرد. ویژگی‌های کمتر رایج در سندرم اکسنفلد شامل نقص قلبی، قرار گرفتن مجرای ادراری در قسمت زیرین آلت تناسلی مرد (هایپوسپادیاس)، تنگی سوراخ مقعد و اختلال در غده هیپوفیز است که می‌تواند به رشد آهسته منجر شود.

سندرم اکسنفلد

شکل ۲: نمایی دیگر از اختلالات سندرم اکسنفلد همراه با اختلالات دندانی، آب سیاه در چشم و هایپوپلازی عنبیه (b)

علت‌شناسی سندرم اکسنفلد

محققان تاکنون حداقل چهار نوع از سندرم اکسنفلد را شناسایی کرده‌اند شامل: سندرم اکسنفلد نوع ۱، سندرم اکسنفلد نوع ۲، سندرم اکسنفلد نوع ۳ و سندرم اکسنفلد نوع ۴

سندرم اکسنفلد، اغلب در اثر جهش‌های جدید رخ می‌دهد و حدود ۴۰ درصد از موارد این سندرم توسط جهش در ژن‌های مربوط به انواع مختلف آن ایجاد می‌شود. هرکدام از انواع سندرم اکسنفلد توسط جهش ژن‌های خاصی ایجاد می‌شوند.

سندرم اکسنفلد نوع ۱ در اثر جهش ژن PITX2 که در بازوی بلند کروموزوم شماره ۴ به‌صورت ۴q25 مستقر است، ایجاد می‌شود.

سندرم اکسنفلد نوع ۲ در اثر جهش ژن FOXO1A که در بازوی بلند کروموزوم شماره ۱۳ به‌صورت ۱۳q14.11 مستقر است، ایجاد می‌شود.

سندرم اکسنفلد نوع ۳ در اثر جهش ژن FOXC1 که در بازوی کوتاه کروموزوم شماره ۶ به‌صورت ۶p25.3 مستقر است، ایجاد می‌شود.

سندرم اکسنفلد نوع ۴ در اثر جهش ژن PRDM5 که در بازوی بلند کروموزوم شماره ۴ به‌صورت ۴q27 مستقر است، ایجاد می‌شود.

سندرم اکسنفلدشکل ۳: نمای شماتیک از کروموزوم شماره ۴ که ژن PITX2 در بازوی بلند این کروموزوم به‌صورت ۴q25 مستقر است

 

سندرم اکسنفلد

 

شکل ۴: نمای شماتیک از کروموزوم شماره ۱۳ که ژن FOXO1A در بازوی بلند این کروموزوم به‌صورت ۱۳q14.11 مستقر است

سندرم اکسنفلدشکل ۵: نمای شماتیک از کروموزوم شماره ۶ که ژن FOXC1 در بازوی کوتاه این کروموزوم به‌صورت ۶p25.3 مستقر است

 

سندرم اکسنفلد

شکل ۶: نمای شماتیک از کروموزوم شماره ۴ که ژن PRDM5 در بازوی بلند این کروموزوم به‌صورت ۴q27 مستقر است

همه این ژن‌ها، پروتئین‌هایی را سنتز می‌کنند که در رشد و نمو یا تکامل چشم و دندان در زمان جنینی نقش مهمی را ایفا می‌کنند؛ بنابراین هرگونه جهش در این ژن‌ها، منجر به عدم سنتز یا سنتز نامناسب پروتئین‌های تکوین‌دهنده بافت‌های چشمی و سلول‌های دندانی خواهد شد.

سندرم اکسنفلد از الگوی توارثی اتوزومال غالب پیروی می‌کند، بنابراین برای ایجاد این سندرم فقط به یک نسخه از ژن‌های جهش‌یافته PITX2،FOXO1A،FOXC1،PRDM5 (اعم از پدر یا مادر) نیاز است و شانس داشتن فرزندی مبتلا به سندرم اکسنفلد، برای هر بارداری احتمالی در این حالت به میزان ۵۰% می‌باشد.

 

فراوانی سندرم اکسنفلد

سندرم اکسنفلد، اختلال ژنتیکی بسیار نادری است که شیوع دقیق آن در جهان مشخص نیست. تخمین زده می‌شود که فرکانس شیوع سندرم اکسنفلد حدود ۱ در ۲۰۰۰۰۰ تولد زنده می‌باشد.

 

تشخیص سندرم اکسنفلد

سندرم اکسنفلد براساس یافته‌های مشخصه و ارزیابی بالینی چشم و آزمون‌های تخصصی، تشخیص داده می‌شود. تنها روش دقیق تشخیص سندرم اکسنفلد، آزمایش ژنتیک مولکولی برای ژن‌های PITX2،FOXO1A،FOXC1،PRDM5 به‌منظور بررسی وجود جهش‌های احتمالی می‌باشد.

سندرم اکسنفلد

شکل ۷: نمای شماتیک از الگوی توارثی اتوزومال غالب که سندرم اکسنفلد نیز از این الگو تبعیت می‌کند

 

مسیرهای درمانی سندرم اکسنفلد

استراتژی درمان و مدیریت سندرم اکسنفلد برحسب علائم و نشانه‌هایی است که هر فرد مبتلا، آن را آشکار می‌کند. آب سیاه را می‌توان با عمل جراحی چشم برطرف کرد. اختلالات دندانی را با عمل جراحی دندانپزشکی رفع کرد. درمان چندان مؤثری برای سندرم اکسنفلد وجود ندارد و هرگونه اقدام به درمان، صرفاً به‌منظور تخفیف رنج مبتلایان می‌باشد. مشاوره ژنتیک نیز برای تمامی والدینی که خواستار فرزندی سالم هستند، از اهمیت بسزایی برخوردار است.

 

تاریخچه سندرم اکسنفلد

سندرم اکسنفلد، برای اولین بار در سال ۱۹۲۰ توسط دکتر Theodor Axenfeld چشم پزشک آلمانی گزارش گردید.

سندرم اکسنفلد

شکل ۸: تصویر دکتر تئودور اکسنفلد کاشف سندرم اکسنفلد در سال ۱۹۲۰

 

منابع:

اسعدی شاهین، جمالی مهسا، باقری رعنا، ساده‌دل سمانه، توحیدی‌راد مانوش، کتاب پاتولوژی در ژنتیک پزشکی جلد اول (A-L)، صفحات ۱۲۳-۱۱۷، انتشارات کتب دانشگاهی عمیدی، بهار ۱۳۹۶

مروری بر عفونتهای قارچی چشم

سندرم کم‌خونی دیاموند- بلکفان Diamond-Blackfan Anemia Syndrome

سندرم زلوگر Zellweger Syndrome

سرطان چشم

برای دانلود پی دی اف بر روی لینک زیر کلیک کنید

برچسبها
  • دکتر علی نظیرزاده
  • سندرم اکسنفلد
  • شاهین اسعدی
  • ویدا وحدانی‌کیا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *