عوارض انتقال خون (۲۱)

Frozen Plasma

درباره اهدای خون بیشتر بدانیم

 (قسمت چهل و چهارم)

عوارض انتقال خون (۲۱)

علی‌اصغر صفری فرد

کارشناس ارشد خون‌شناسی و بانک خون

کارشناس عالی سازمان انتقال خون ایران

safarifardas@ gmail.com

www.shokofanews.blogsky.com

 

ذخیره‌سازی فرآورده‌های خون:

زنجیره سرد خون، سیستمی جهت ذخیره‌سازی و انتقال بوده، به این صورت تعریف می‌شود که خون و فرآورده‌های آن باید در تمام مراحل از اهدا تا تزریق به بیمار در دمای مناسب نگهداری شوند. هرگونه گسستگی در زنجیره سرد خون از یک سو باعث افزایش خطرات در گیرنده شده، از سوی دیگر موجب هدر رفتن منبعی چنین نادر و ارزشمند می‌شود.

کارآیی و تأثیربخشی زنجیره سرد خون به عوامل ذیل بستگی دارد:

استفاده از وسایلی که به‌خوبی تعمیر و نگهداری شده و به‌طور مرتب بر آن‌ها نظارت می‌شود تا در ذخیره‌سازی و انتقال خون در درجه حرارت مناسب از کارآیی لازم برخوردار باشند که از جمله آنها می‌توان به صندوق‌های حمل خون، یخچال‌ها و فریزرها اشاره کرد.

کارکنان درمانگاه مربوطه مسئولند که فرآورده‌های خون ارسالی از بانک خون را تا زمان تزریق به بیمار در درجه حرارت مناسب قرار داده و نگهداری کنند.

 

شرایط ذخیره‌سازی:

گلبول قرمز و خون کامل باید همیشه در درجه حرارت بین ۲ تا ۶ درجه سانتی‌گراد نگهداری شده، هرگز نباید به حالت انجماد درآیند. حفظ حداکثر ۶ درجه سانتی‌گراد در کاهش رشد آلودگی باکتریایی در واحد خون بسیار مؤثر است. دمای حداقل ۲ درجه سانتی‌گراد نیز حائز اهمیت است، چرا که از انجماد و متعاقب آن همولیز گلبول‌ها جلوگیری می‌نماید. تزریق خون همولیزشده و همراه آن ذرات سلول‌ها و گلبول‌های لیزشده و نیز هموگلوبین‌های آزادشده باعث خونریزی‌های کشنده و از کار افتادن کلیه می‌شود. در کیسه خون به همراه ماده ضدانعقاد (سیترات سدیم)، قند و دکستروز (گلوکز) جهت تغذیه گلبول‌های قرمز طی مدت ذخیره‌سازی وجود داشته که اگر دمای نگهداری خون از محدوده ۲ تا ۶ درجه سانتی‌گراد خارج شود، مصرف آن توسط گلبول قرمز سرعت می‌گیرد.

خون کامل و گلبول‌های قرمز باید در صندوق‌های حمل خون و یا در کیسه‌های عایق‌بندی‌شده که دما را زیر ۱۰ درجه سانتی‌گراد نگه می‌دارد، از بانک خون خارج شده و انتقال یابند تا در صورتی که درجه حرارت محیط از ۲۵ درجه بیشتر بوده و یا احتمال تزریق خون طی ۳۰ دقیقه وجود نداشته باشد، شرایط مناسب را جهت نگهداری خون مهیا سازند.

 

پیشگیری از آلودگی باکتریایی:

اگرچه طی ۱۰ سال اخیر پیشرفت‌های چشمگیری از طریق بهبود روش‌های غربالگری و هموویژلانس در کشورهای غربی صورت گرفته، لیکن تزریق خون هرگز به‌طور کامل بی‌خطر نبوده است. گذر از ذخیره خون در بطری‌های شیشه‌ای به سمت کیسه‌های پلاستیکی در سال ۱۹۵۰ موجب کاهش چشمگیر بروز عفونت‌های باکتریایی بعد از تزریق خون شده است. برای فرآورده‌هایی مانند گلبول قرمز که در دمای ۴ درجه سانتی‌گراد ذخیره می‌شوند، خطر سپسیس نادر است ولی از آغاز سال ۱۹۷۰ تاکنون که اسکات مورفی و همکارانش ذخیره کردن پلاکت را در دمای ۲۲ درجه سانتی‌گراد پیشنهاد کردند، عوارض باکتریایی انتقال خون بسیار زیاد بوده است.

علی‌رغم پیشرفت‌هایی که امروزه در زمینه شناسایی ویروس‌های منتقله از راه تزریق خون پدید آمده، در حال حاضر باکتری‌ها مهم‌ترین عوامل عفونت‌های انتقال‌یابنده از راه خون هستند. مشخص گردیده که خیلی از پلاکت‌ها در ایالات متحده آلوده هستند ولی اغلب میزان آلودگی در حدی نیست که موجب ایجاد علائم بالینی و یا خطرات جدی برای بیماران شود.

پس از ملاحظات فراوان، سرانجام در مارس ۲۰۰۴ غربالگری باکتریایی در ایالات متحده مستقر شد. این کار پیش از آن در برخی از کشورهای اروپایی انجام پذیرفته بود.

استاندارد AABB  می‌گوید: تمامی بانک‌های خون یا مراکز انتقال خون موظفند روش‌هایی را برای محدود و یا کشف کردن باکتری‌ها در همه فرآورده‌های پلاکتی مستقر نمایند.

 

اقدامات زیر خطرات را به حداقل می‌رساند:

  • ایجاد و حفظ بالاترین سطح آگاهی در بین تمام کارمندان، مراقبت پایدار و توجه به‌ جزئیات موردنیاز برای به حداقل رساندن آلودگی میکروبی؛ به‌عنوان مثال پایش معتبر و دوره‌ای در مورد مؤثر بودن روش آماده‌سازی محل سوزن زدن.
  • استفاده از یک روش معتبر که برای به حداقل رساندن آلودگی میکروبی محیط و پیشگیری از آلودگی میکروبی فرآورده‌ها طراحی شده است.
  • پایش بار میکروبی در وسایل و در محل‌های تهیه فرآورده

حائز اهمیت است که اطلاعات حاصله از چنین وارسی‌هایی جمع‌آوری و به‌طور منظم بازنگری شوند.

 

سیستم بسته:

عبارت ”سیستم بسته“ به سیستمی اطلاق می‌شود که در آن کیسه خون تحت شرایط تمیز تولید گردیده، در مقابل محیط خارجی درزگیری (seal) شده و سپس توسط یک روش مصوب ضدعفونی شود. به‌جز زمان خونگیری، وقتی که سوزنی باز شده و وارد بازوی اهداکننده می‌شود، درستی این جمع‌آوری به هیچ طریقی نباید نقض شود.

وقتی که یک دستگاه اتصال استریل کیسه خون قرار می‌گیرد، سیستم می‌تواند به‌عنوان بسته در نظر گرفته شود، به این معنا که جریان اتصال و درزگیری(seal)  قاعده‌مند شده و منجر به افزایش امکان آلودگی میکروبی فرآورده نمی‌گردد.

  • در SOP برای استفاده از یک دستگاه اتصال استریل کیسه خون، شخص عامل باید هر اتصال را به‌دقت بررسی کرده و از صحت آن مطمئن شود.
  • آزمایش فشاری مربوط به استحکام اتصالات، برای هر دستگاه مورد استفاده باید پس از هر فرآیند مطابق با SOP مربوطه انجام شود.

در یک سیستم بسته لازم نیست آزمایش‌های ضدعفونی گذشته‌نگر روزمره را روی فرآورده‌ها انجام دهیم.

 

سیستم باز

عبارت”سیستم باز“ به سیستمی اطلاق می‌شود که در آن رخنه‌ای واقع شده است، ولی برای اجتناب از آلودگی میکروبی کوشش می‌شود تا با ایجاد یک محیط پاکیزه، استفاده از مواد سترون و روش‌های ضدعفونی از بروز آلودگی جلوگیری شود.

فرآوری سیستم باز باید در یک محیط پاکیزه اختصاصی انجام گیرد. این کار باید بر اساس مقرراتی که اتحادیه اروپا در کتابی تحت عنوان “قوانین جاری حاکم بر تولید معتبر محصولات پزشکی GMP” چاپ نموده، صورت پذیرد. شیوه سترون کردن فرآورده‌هایی که در یک سیستم باز اجرا می‌شود باید با استفاده از روش‌های معتبر وارسی گردد. فرآورده‌های خونی که توسط یک سیستم باز تهیه می‌شود، حتی‌الامکان باید هرچه زودتر مصرف شوند. اگر نگهداری اجتناب‌ناپذیر است، فرآورده‌ها باید در دمای ۲± ۲۲ درجه سانتی‌گراد ظرف ۶ ساعت مورد استفاده قرار گیرند. فرآورده‌های دارای یک دمای نگهداری پیشنهادی ۲± ۴ درجه سانتی‌گراد باید ظرف ۲۴ ساعت مصرف شوند.

  • وقتی که ایجاد رخنه و الزامات تعیین‌شده برای یک سیستم باز رعایت نشده است، فرآورده‌ها برای مصرف بالینی مناسب نیستند.
  • هر اقدام اصلاحی نوین در تهیه فرآورده به روش باز باید قاعده‌مند گردد تا اطمینان یابیم که حفظ سترون بودن پیش از کار، می‌تواند برای تولید فرآورده‌ها جهت مصرف درمانی مورد استفاده قرار گیرد.

 

عمر مجاز (قفسه‌ای) فرآورده:

برای فراهم نمودن یک تعریف روشن از عمر مجاز فرآورده، قراردادهای زیر باید اعمال شوند:

  • جایی که فرآورده‌ها به‌صورت یک حوضچه (pooled) مجتمع می‌شوند، حداکثر نیمه‌عمر نگهداری نباید از تاریخ انقضای قدیمی‌ترین فرآورده تشکیل‌دهنده تجاوز نماید.
  • فرآورده‌های خون که در یک سیستم باز تهیه می‌شوند، حتی‌الامکان باید هرچه زودتر مصرف شوند. اگر نگهداری اجتناب‌ناپذیر است، فرآورده‌ها باید در دمای نگهداری پیشنهادی ۲± ۲۲ درجه سانتی‌گراد ظرف ۶ ساعت مورد استفاده قرار گیرند. فرآورده‌های دارای دمای نگهداری پیشنهادی ۲± ۴ درجه سانتی‌گراد، ظرف ۲۴ ساعت استفاده شوند.

برای سایر فرآورده‌ها تاریخ جمع‌آوری از روز صفر نیمه‌عمر تعیین خواهد گردید. روز اول از یک دقیقه پس از نیمه‌شب در روز بعد از جمع‌آوری آغاز خواهد شد.

 

نگهداری فرآورده

مشخصات محل‌های نگهداری فرآورده:

محل‌های نگهداری فرآورده‌های خون باید در یک محدوده دمایی ویژه بوده، فضای کافی و نور مناسب داشته و به‌گونه‌ای منظم و تجهیز شده باشد که امکان نگهداری “فرآورده‌ها” در محلی خشک، تمیز و مرتب وجود داشته باشد. لازمه رویه خوب تولید (GMP) آن است که فرآورده‌های گوناگون به‌طور مناسب مشخص گردیده و از هم جدا شده باشند.

 

نگهداری خون کامل:

  • در صورتی که کیسه حاوی فرآورده، دارای ضدانعقاد محتوی آدنین باشد، فرآورده را می‌توان برای حداکثر ۳۵ روز در دمای ۲± ۴ درجه سانتی‌گراد نگهداری نمود. در غیر این صورت حداکثر زمان ۲۸ روز ۲± ۴ درجه سانتی‌گراد است.
  • تغییرات دما نسبت به ۲± ۴ درجه سانتی‌گراد باید در زمان نگهداری به حداقل برسد و باید محدود به مقاطع کوتاهی که نیاز به آزمایش، برچسب‌گذاری یا خارج کردن فرآورده‌ها است، بشود.
  • در موارد استثناء، مثلاً در نبود یا کمبود امکانات موجود در مراکز انتقال خون، فرآورده‌های گلبول قرمز را که در سیستم بسته تهیه شده‌اند و در معرض دمایی بیش و کمتر از ۱۰ درجه سانتی‌گراد نباشند، می‌توان به‌منظور تزریق عرضه کرد بشرطی که:

فرآورده‌هایی که تنها یک بار در معرض چنین دمایی قرار گرفته باشند.

  1. مدت تغییرات دما بیش از ۵ ساعت نبوده باشد.
  2. نظام مستندسازی در مرکز انتقال خون برای پوشش این رخدادها وجود داشته باشد.
  3. اطلاعات کافی در مورد رخداد یادشده گردآوری و ثبت شده باشد

 

گلبول قرمز متراکم:

تغییرات دما نسبت به دمای ۲± ۴ درجه سانتی‌گراد باید در زمان نگهداری به حداقل برسد و باید محدود به مقاطع کوتاهی که نیاز به آزمایش، برچسب‌گذاری یا خارج کردن فرآورده‌ها است، بشود.

  • در موارد استثناء، مثلاً در نبود یا کمبود امکانات موجود در مراکز انتقال خون، فرآورده‌های گلبول قرمز را که در سیستم بسته تهیه شده‌اند و در معرض دمایی بیش و کمتر از ۱۰ درجه سانتی‌گراد نباشند، می‌توان به‌منظور تزریق عرضه کرد بشرطی که:

فرآورده تنها یک بار در معرض چنین تغییرات دمایی قرارگرفته باشند.

  1. مدت تغییرات دما بیش از ۵ ساعت نبوده باشد.
  2. نظام مستندسازی در هر مرکز انتقال خون برای پوشش این رخدادها وجود داشته باشد.
  3. اطلاعات کافی در مورد رخداد یاد شده گردآوری و ثبت شده باشد. (تکراری است)

برای فرآورده‌های گلبول قرمز، باید اطمینان حاصل کرد که دمای سطحی قفسه‌های حمل‌ونقل، مواد بسته‌بندی در طی حمل‌ونقل بین ۲ و ۱۰ درجه سانتی‌گراد محفوظ می‌ماند. بعلاوه:

  • کارآیی فرآیندها به‌طور متناوب ارزیابی گردد
  • در صورت استفاده از یخ، آب حاصل از ذوب شدن نباید در تماس با فرآورده‌ها قرار گیرد.
  • هوای مرده در محفظه‌های بسته‌بندی باید به حداقل برسد.
  • تا حد امکان دمای قفسه‌های درون محفظه حمل‌ونقل را پیش از قرار دادن فرآورده‌ها باید به دمای مناسب برای نگهداری فرآورده رسانید.
  • به‌طور معمول زمان حمل‌ونقل نباید از ۱۲ ساعت تجاوز نماید.
  • در برخی موارد ضروری است فرآورده گلبول قرمز قبل از اینکه به اندازه دمای نگهداری سرد شود به قفسه‌های سیار منتقل و به مراکز مصرف ارسال شود.

بدیهی است که دمای مناسب حمل‌ونقل که به آن اشاره گردید در مورد چنین محموله‌ها قابل استناد نیست.

 

گلبول­ قرمز شسته شده

نوعی فرآورده گلبول­ قرمز شسته شده با سدیم­کلراید مخصوص تزریق ۰/۹ درصد است. میزان پروتئین باقیمانده فرآورده بستگی به برنامه شستشو دارد. شستشو را می‌توان بوسیله سانتریفوژ با گردش منقطع یا مداوم انجام داد.

استفاده از روش‌های شستشوی معتبری که در آ‌ن‌ها از سالین سرد استفاده شود، حداقل برای آخرین شستشو، توصیه می‌شود. این کار خطر آلودگی باکتریائی را به حداقل رسانده و به تهیه فرآورده­ای که از لحاظ دمایی، جهت انتقال مناسب باشد، کمک می‌نماید.

اگر فرآیند شستشو منجر به انتقال فرآورده نهایی، به داخل کیسه‌ای شود که بخشی از سیستم بسته‌بندی اصلی نباشد جهت حصول اطمینان از اینکه “شماره شناسایی اهدا” به طور صحیح روی کیسه فرآورده گلبول قرمز شسته شده، قرار داده شده است، باید نظام مطمئنی بکار گرفته شود.

کیسه و محتویات آن، از لحاظ وجود علایم فساد یا آسیب‌دیدگی بازدید شود.

به خطر ایجاد عوارض زیان‌آور و عفونت توجه شود.

این فرآورده باید تا حد امکان، هر چه زودتر مصرف شود. در صورتی که ذخیره‌سازی غیرقابل اجتناب بوده و یا از یک سیستم ­باز برای آماده‌سازی استفاده شده باشد، فرآورده را باید در دمای ۲± ۴  درجه سانتیگراد ذخیره و در عرض ۲۴ ساعت مصرف نمود.

برای اطمینان از این که دمای سطح فرآورده در حین نقل و انتقال می‌تواند بین ۲ تا ۱۰ درجه سانتیگراد نگه داشته شود، بایستی فرآورده‌های گلبول­ قرمز، قفسه‌های­ سیار، مواد­بسته‌بندی و دستورالعمل‌ها مورد تایید قرار بگیرند. بعلاوه:

  • باید ارزیابی فرآیند کاری و اعتباردهی بصورت دوره‌ای تکرار شود.
  • در صورت استفاده از یخ برای حفظ دما، آب حاصل از ذوب شدن نباید در تماس با فرآورده‌ها قرار گیرد.
  • فضای هوای مرده، در قفسه‌های­سیار باید به کمترین میزان برسد.
  • هرچند عملی بودن آن بعید است، اما باید قفسه‌های محفظه حمل ­و­نقل پیش از این که از فرآورده‌ها پر شوند، با دمای ذخیره‌سازی لازم برای آن فرآورده‌ها، همسان شوند.
  • به­ طور معمول زمان انتقال نباید از ۱۲ ساعت تجاوز نماید.
  • در بعضی موارد که ارسال فرآورده‌های گلبول قرمز، ضرورت دارد. برای چنین محموله‌هایی دمای انتقال ذکر شده در بالا(یعنی سردکردن تا رسیدن به دمای ذخیره‌سازی پیش از قراردادن در قفسه‌های حمل و نقل)، قابل استناد نیست.

 

گلبول ­قرمز یخ‌گشایی‌شده و شسته‌شده

گلبول­ قرمز منجمد نوعی فرآورده گلبول ­قرمز است که در حضور یک محافظ انجمادی (و ترجیحاً در ۵ روز اول پس از جمع­ آوری) منجمد شده، و می‌بایست قبل از مصرف ذوب و شسته شود.

تمامی فرآیند انجماد، ذوب­کردن و شستشو باید معتبر و مستند باشد.

استفاده از روش‌های شستشوی معتبری که در آن‌ها از سالین سرد استفاده شود، حداقل برای آخرین شستشو، توصیه می‌شود. این کار خطر آلودگی باکتریایی را به حداقل رسانده و به تهیه فرآورد­ه­ایی که از لحاظ دما، جهت انتقال مناسب باشد، کمک می‌نماید.

حداقل محتوای هموگلوبین مورد نظر ۳۶ گرم می‌باشد.

اگر فرآیند شستشو منجر به انتقال فرآورده نهایی، به داخل کیسه‌ای شود که بخشی از سیستم بسته‌بندی اصلی، نباشد جهت حصول اطمینان از صحیح‌بودن “شماره شناسایی اهدا” روی کیسه‌ای که فرآورده منجمد شده در آن است و کیسه‌ای که فرآورده نهایی در آن، قرارداده شده، باید نظام مطمئنی بکار گرفته شود.

کیسه و محتویات آن، از لحاظ وجود علایم فساد یا آسیب دیدگی بازدید شود.

به خطر ایجاد عوارض جنبی و عفونت توجه شود.

دوره ذخیره‌سازی برای گلبول­ قرمز در حالت انجماد تحت تأثیر ماهیت و غلظت محافظ انجمادی بوده، اما بطور معمول نباید از ۱۰ سال تجاوز نماید. بطور معمول ذخیره ­سازی در دمای  ۸۰- و یا پایین‌تر از آن، صورت می‌گیرد.

حفظ یک دمای ذخیره‌سازی ثابت مهم است، به ویژه اگر یک سیستم محافظ انجمادی کم‌گلیسرول، مورد استفاده قرار گیرد.

پس از آماده‌سازی، فرآورده باید تا حد امکان هر چه زودتر مصرف شود. در صورتیکه ذخیره‌سازی غیرقابل اجتناب باشد، فرآورده باید در دمای مرکزی ۲± ۴  درجه سانتیگراد نگهداری شده و تا ۲۴ ساعت بعد مصرف شود.

مقررات حمل و نقل برای گلبول قرمز در حالت انجماد، تحت تأثیر ماهیت و غلظت ماده محافظ مورد استفاده می‌باشد. به عنوان مثال، فرآوردهای با محتوای گلیسرول کمتر از ۲۰ درصد نیاز به ماده سردکننده‌ای (سردتر از یخ خشک) همچون بخار نیتروژن مایع دارد.

برای اطمینان از این که دمای سطح فرآورده در حین حمل و نقل می‌تواند بین۲ تا ۴ درجه سانتی‌گراد نگه داشته شود، بایستی فرآورده‌ی گلبول قرمز، قفسه‌های سیار، مواد بسته‌بندی و دستورالعمل‌ها مورد تأیید قرار بگیرند. بعلاوه:

  • باید ارزیابی فرآیند کاری و اعتبار‌دهی بصورت دوره‌ای تکرار شود.
  • در صورت استفاده از یخ، آب حاصل از ذوب شدن نباید در تماس با فرآورده‌ها قرار گیرد.
  • فضای هوای مرده، در قفسه‌های سیار باید به حداقل برسد.
  • هر چند عملی بودن آن بعید است، اما باید قفسه‌های محفظه حمل و نقل پیش از اینکه از فرآورده‌ها پر شوند، با دمای ذخیره‌سازی لازم برای آن فرآورده‌ها همسان شوند. به طور معمول زمان انتقال نباید از ۱۲ ساعت تجاوز نماید. در بعضی موارد که ارسال فرآورده­ های گلبول­ قرمز، ضرورت دارد. برای چنین محموله‌هایی دمای انتقال ذکر شده در بالا(یعنی سردکردن تا رسیدن به دمای ذخیره‌سازی پیش از قراردادن در قفسه‌های حمل و نقل)، قابل استناد نیست.

 

 پلاکت متراکم

برای تهیه پلاکت خون کاملی که زمان جمع‌آوری آن بیش از ۱۵ دقیقه طول کشیده باشد مناسب نیست.

فرآورده‌ها باید در دمای اتاق (۲۴-۲۰ درجه سانتی‌گراد) و پیش از این که خون در زنجیره سرما قرار گیرد(درجه حرارت مناسب برای نگه‌داری گلبول قرمز) تهیه گردد.

حجم مایع (پلاسمای باقیمانده از فرآورده پلاکت) باید کافی باشد تا pH را در تمام طول مدت نگهداری فرآورده بین ۶/۴ تا ۷/۴ حفظ کند.

کیسه و محتوی داخل آن باید از نظر علایم آسیب دیدگی و تغییرات ایجاد شده بررسی شود.

به خطر عوارض زیان آور و عفونت توجه شود.

 

مدت نگه‌داری:

این زمان در کیسه‌های مورد استفاده برای نگه‌داری در دمای ۲±۲۲ درجه سانتیگراد همراه با تکان دادن و مخلوط نمودن دائمی تا ۳ روز می‌باشد.

توجه: قبل از پخش فرآورده، بررسی ظاهری پلاکت با چشم از نظر پدیده چرخشی Swirling ، توده شدن سلول‌ها، میزان گلبول قرمز موجود در فرآورده و حجم غیرعادی آن ضروری است.

حمل و نقل پلاکت‌ها باید در دمای اتاق (۲۴-۲۰ درجه سانتی‌گراد) صورت گیرد. بنابراین وسایل و ظروف برای انتقال این فرآورده باید این دما را تأمین نماید. در مدت حمل­ونقل، دمای پلاکت‌ها باید حتی‌المقدور نزدیک به دمای نگه‌داری باشد مگر این که پس از تهیه فوری مصرف گردد. این فرآورده باید همیشه در درمای ۲± ۲۲  درجه سانتیگراد با تکان‌های آرام و مداوم مخلوط شود.

 

پلاسمای تازه

پلاسمایی است که از خون کامل یا آفرزیس، از اهداکنندگانی که قبلاً آزمایش شده‌اند تهیه می‌گردد. این فرآورده به سرعت منجمد و در درجه حرارتی که فعالیت فاکتورهای انعقادی ناپایدار را حفظ کند نگه‌داری می‌شود.

  • خون‌هایی که زمان جمع‌آوری آن‌ها بیش از ۱۵ دقیقه طول بکشد برای تهیه فرآورده‌های پلاسمایی جهت مصرف مستقیم بالینی مناسب نیستند. ایده‌آل این است که پلاسما را قبل از سرد شدن گلبول قرمز از خون کامل جدا نمود.
  • روش تهیه باید قابل اطمینان باشد به نحوی که فرآورده دارای حداکثر فاکتورهای انعقادی و حداقل عناصر سلولی خون باشد (گلبول­ قرمز، پلاکت، گلبول­ سفید).

 

هشدارها:

این فرآورده باید پس از ذوب شدن حداکثر طی ۴ ساعت مصرف گردد. کیسه فرآورده می‌بایست از نظر علایم فساد (تغییرات غیرطبیعی) و آسیب‌دیدگی بررسی شود. به احتمال خطر عوارض ­زیان‌آور و انتقال عفونت توجه شود. فرآورده باید در دمای منهای ۳۰ درجه سانتی‌گراد یا پایین‌تر و حداکثر تا ۱۲ ماه نگه‌داری شود. اگر چه نگه‌داری در دمای پایین‌تر از منهای ۳۰ درجه سانتی‌گراد باعث بهتر حفظ شدن فاکتورهای ناپایدار انعقادی (۵ و ۸) می‌شود، لیکن این امر باعث شکنندگی پلاستیک کیسه ­ی حاوی پلاسما نیز می‌گردد، از این رو ضروری است هنگام جابجایی و حمل و نقل این فرآورده دقت و مراقبت ویژه بعمل آید. وقتی فرآورده ذوب شد نباید دوباره منجمد گردد و باید فوراً و هر چه سریعتر مصرف شود. در غیر این صورت، فرآورده باید در دمای اتاق ۲± ۲۲  درجه سانتیگراد  نگه‌داری و در طی مدت ۴ ساعت مصرف شود (به عبارت دیگر پس از ذوب شدن فقط تا ۴ ساعت و آن هم در دمای اتاق قابل نگه‌داری و مصرف است). باید سعی شود که هنگام حمل و نقل این فرآورده، دمای منهای ۳۰ درجه سانتی‌گراد حفظ شود.

 

رسوب کرایو

این فرآورده که حاوی مقادیر بالای فاکتور ۸، فاکتور فون‌ویلبراند، فیبرینوژن، فاکتور ۱۳ و فیبرونکتین است از یک واحد FFP (پلاسمای تازه منجمد- Fresh Frozen Plasma) تهیه می‌گردد. پلاسمایی که کرایو از آن گرفته می‌شود از خون اهداکننده‌ای که قبلاً مورد آزمایش قرار گرفته، تهیه می‌شود. اگر زمان خون‌گیری بیش از ۱۵ دقیقه طول کشیده باشد، خون موجود برای تهیه فرآورده‌های پلاسمایی که برای مصارف بالینی به‌کار می‌روند مناسب نیست. کرایو، بخش کرایوگلوبولین پلاسما است که بدنبال ذوب کردن یک واحد FFP در دمای ۲± ۴ درجه سانتیگراد  تهیه می‌شود. کرایو پس از تهیه باید هر چه زودتر مصرف شود یا حداکثر در عرض دو ساعت پس از تهیه در دمای ۳۰– سانتی‌گراد منجمد گردد.

هشدار: این فرآورده باید در عرض ۴ ساعت پس از ذوب شدن مصرف شود.

  • کیسه فرآورده و محتویات آن از نظر نشانه‌های فساد یا آسیب‌دیدگی بررسی شود.
  • به احتمال بروز عوارض جانبی یا عفونت توجه گردد.
  • فرآورده در دمای منهای ۳۰ درجه سانتی‌گراد یا پایین‌تر و حداکثر به مدت یک سال قابل نگه‌داری است.
  • نگه‌داری فرآورده در دمای منهای ۳۰ درجه سانتی‌گراد موجب افزایش کیفیت نگه‌داری فاکتورهای انعقادی موجود در آن می‌شود، اما از طرف دیگر خاصیت شکنندگی پلاستیک (کیسه کرایو) را بالا می‌برد، لذا به هنگام جابجایی این کیسه باید تدابیر ویژه‌ای بکار گرفته شوند.
  • فرآورده ذوب‌شده نباید دوباره منجمد شود و باید هر چه زودتر مصرف گردد.
  • در صورتی که به هر دلیل تأخیری در تزریق رخ دهد، فرآورده باید در دمای محیط، نگهداری و در طی ۴ ساعت مصرف شود.
  • به هنگام حمل‌ونقل فرآورده باید آن را در دمای مناسب نگه داشت. در مورد فرآورده‌های منجمد که باید پیش از مصرف ذوب شوند، جابجایی باید به‌سرعت صورت گرفته و فرآورده در دمای مناسب نگه‌داری شود.

 

پلاسمای تازه منجمد

FFP پلاسمایی است که از یک کیسه حاوی خون کامل و یا از طریق آفرزیس از یک اهداکننده آزمایش‌شده تهیه می‌شود. فرآورده به‌سرعت منجمد می‌شود تا فعالیت فاکتورهای انعقادی با کیفیت مناسب حفظ گردد.

  • اگر زمان خون‌گیری بیش از ۱۵ دقیقه طول کشیده باشد، خون موجود برای تهیه فرآورده‌های پلاسمایی که مستقیماً مصرف می‌شوند مناسب نیست. بهتر است که عمل جدا کردن پلاسما از خون کامل پیش از رساندن دمای کیسه به دمای مناسب برای نگهداری گلبول قرمز انجام گیرد.
  • فرآیند تهیه فرآورده باید به‌گونه‌ای باشد که فرآورده حاوی بیشترین مقدار فاکتورهای انعقادی و کمترین مقدار سلول باشد.
  • فرآیند تولید باید به شکلی باشد که فرآورده‌ها حاوی مقادیر معینی فاکتور VIII F:C باشند.
  • برای بالا بردن مقادیر VIII F:Cدر فرآورده باید عملیات جداسازی پلاسما و انجماد در دمای منهای ۳۰ درجه سانتی‌گراد بلافاصله پس از خون‌گیری انجام شود.
  • FFP باید از طریق فیلتر ۱۷۰ تا ۲۰۰ میکرونی تزریق شود.
  • کیسه فرآورده و محتویات آن را از نظر نشانه‌های فساد فرآورده یا آسیب‌دیدگی بررسی نمایید.
  • به احتمال بروز عوارض جانبی یا عفونت توجه نمایید.
  • فرآورده در دمای منهای ۳۰ درجه سانتی‌گراد یا کمتر، حداکثر به مدت یک سال قابل نگه‌داری است.
  • نگه‌داری فرآورده در دمای پائین تر از منهای ۳۰ درجه سانتی‌گراد، موجب افزایش کیفیت نگهداری فاکتورهای انعقادی موجود در آن می‌شود. اما از طرف دیگر خاصیت شکنندگی پلاستیک (کیسه FFP) را بالا می‌برد. لذا به هنگام جابجایی این کیسه‌ها باید تدابیر ویژه‌ای بکار گرفته شوند.
  • فرآورده‌ای که ذوب شده، نباید دوباره منجمد شود و باید هر چه زودتر مصرف شود. در صورتی که به هر دلیل تأخیری در تزریق رخ دهد، فرآورده باید در دمای محیط، نگه‌داری و در طی ۴ ساعت مصرف شود.

 

حمل‌ونقل

  • به هنگام حمل‌ونقل فرآورده باید آن را در دمای مناسب نگه‌داری نمود.
  • در مورد فرآورده‌های منجمد که باید پیش از مصرف ذوب شوند، جابجایی باید به‌سرعت صورت گرفته و فرآورده در دمای مناسب نگه‌داری شود.
  • برای فرآورده‌های گلبول قرمز، باید اطمینان حاصل کرد که دمای سطحی قفسه‌های حمل‌ونقل و مواد بسته‌بندی در طی حمل‌ونقل بین ۲ و ۱۰ درجه سانتی‌گراد محفوظ بماند.
  • کارایی فرآیندها باید به‌طور متناوب ارزیابی گردد.
  • در صورت استفاده از یخ، آب حاصل از ذوب شدن نباید در تماس با فرآورده‌ها قرار گیرد.
  • هوای مرده در محفظه بسته‌بندی باید به حداقل برسد.
  • تا حد امکان دمای قفسه‌های درون محفظه حمل‌ونقل را پیش از قرار دادن فرآورده‌ها باید به دمای مناسب برای نگه‌داری فرآورده رسانید.
  • به‌طور معمول زمان حمل‌ونقل نباید از ۱۲ ساعت تجاوز نماید.

فرآورده‌های دیگر به‌جز آنها که با مواد افزودنی مخلوط هستند باید مورد آزمایش قرار بگیرند تا از فقدان آنتی‌بادی‌های غیرمعمول گروه‌های خونی شامل عیارهای بالای آنتی A و آنتی B که منجر به بروز عوارض بالینی می‌شوند، اطمینان حاصل شود.

 

راهکارهای پیشگیرانه

راهکارهای پیشگیرانه‌ای برای کاهش TTBI به کار بسته شده‌اند که شامل غربالگری اهداکنندگان به‌منظور ممانعت از اهدای خون در داوطلبانی است که بیماری عفونی قابل شناسایی دارند.

 

بهینه‌سازی غربالگری اهداکننده

سؤالات گذشته‌نگر از اهداکنندگان واحدهای گلبول قرمز آلوده‌شده با یرسینیا انتروکولیتیکا، اغلب علائم گوارشی را مثل درد شکم و اسهال در طی ماه‌های پیش از اهدای خون نشان می‌دهد. مطالعات دیگر نشان می‌دهند که سؤالات اضافی در مورد چنین علائمی باعث حذف بسیاری از اهداکنندگان سالم جهت اهدا خون می‌شوند.

نشان داده شده است که غربالگری اهداکنندگان از نظر حضور آنتی‌بادی علیه آنتی‌ژن‌های یرسینیا انتروکولیتیکا تا حدودی مؤثر است، همچنین ممکن است جهت مطلع کردن مراکز انتقال خون، از اهداکنندگانی که در هفته بعد از اهدا خون دچار اسهال و یا بیماری‌های واگیردار می‌شوند، سؤالاتی شود.

در یک مطالعه انجام‌شده در مونترال‌ـ کانادا فرآورده خونی بدست‌آمده از ۰/۰۳% اهداکنندگان جمع‌آوری شد، زیرا در این افراد اسهال و استفراغ، تب و یا فارنژیت‌های استرپتوککی در طی هفته بعد از اهدای خون شدت گرفته بود. در هیچ‌یک از دریافت‌کنندگان فرآورده خون، واکنش‌های ناشی از تزریق دیده نشد و تمام فرآورده‌های موردنظر از نظر کشت میکروبی منفی بودند، بنابراین احتمال عفونت در اهداکنندگانی که این علائم را بعد از اهدای خون نشان می‌دهند، بسیار بعید است.

 

به‌طورکلی روش‌های مؤثر در کاهش میزان سپسیس باکتریایی ناشی از تزریق خون شامل این موارد است:

  • بهینه‌سازی غربالگری اهداکننده
  • ارتقاء روش ضدعفونی کردن پوست
  • کنار گذاشتن اولین قسمت خون اهداکننده
  • تغییر زمان ذخیره‌سازی
  • تشخیص آلودگی قبل از تزریق خون
  • تغییر دما و زمان ذخیره‌سازی
  • ضدعفونی کردن بن‌ماری‌ها و اصلاح فرآیند پردازش خون
  • کاهش لوکوسیت
  • آلودگی‌زدایی توسط عوامل شیمیایی یا فتوشیمیایی

ممکن است از اهداکنندگان در ارتباط با نیش کنه در مناطقی که بیماری لایم اندمیک می‌باشند، سؤالاتی بعمل آید. به‌هرحال هیچ موردی از انتقال بیماری لایم از طریق تزریق خون از اهداکنندگان بدون علامت گزارش نگردیده است. یک گروه محقق در AABB  به این نتیجه رسیده‌اند که پرسش‌های اختصاصی اضافی درباره نیش کنه ضروری نیست.

همچنین ممکن است از اهداکنندگان در رابطه با دستکاری‌های دندان و دیگر دستکاری‌های پزشکی در ساعات یا روزهای قبل از اهدای خون سؤال شود. البته موارد دیگری نیز وجود دارد که ممکن است باعث سپتی‌سمی گردد ولی در نظر گرفته نمی‌شوند و از اهداکننده نیز درباره آن‌ها سؤال نمی‌شود، زیرا در این صورت اهداکنندگان خیلی زیادی بایستی کنار گذاشته شوند که ضرورتی ندارد.

 

اصول بهینه تولید ویژه مراکز انتقال خون (۸)

اصول بهینه تولید ویژه مراکز انتقال خون (۹)

درباره اهدای خون بیشتر بدانیم (قسمت دوم)

برای دانلود فایل pdf  بر روی لینک زیر کلیک کنید

برچسبها
  • FFP
  • پلاكت متراكم
  • ذخیره‌سازی
  • عوارض انتقال خون
  • غربالگري

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *