روش‌های جمع‌آوری نمونه‌های مربوط به آزمایش‌های میکروب‌شناسی از بیماران بستری و انتقال آن به آزمایشگاه

روش‌های جمع‌آوری نمونه‌های مربوط به آزمایش‌های میکروب‌شناسی

از بیماران بستری و انتقال آن به آزمایشگاه

 دکتر بابک رضازاده- دکترای حرفه‌ای پزشکی عمومی، سازمان انتقال خون استان اردبیل

  • دکتر جلال حسن‌زاده خیاوی- دکترای حرفه‌ای پزشکی عمومی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اردبیل
  • ستار آقایی- کارشناس پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اردبیل
  • نسیم کریم‌وند خیاوی- کارشناس پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اردبیل
  • منصوره عشقی- کارشناس ارشد مامایی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اردبیل
  • زکیه قنبری- کارشناس پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اردبیل

 

مقدمه

یکی از مهم‌ترین وظایف هر پرستار دقت در تهیه، نگهداری و حمل‌ونقل نمونه‌ها به آزمایشگاه می‌باشد. برداشت نمونه‌های مربوط به مایعات استریل بدن (به غیر از خون) و آبسه‌ها و زخم‌های عمقی توسط پزشک متخصص انجام می‌گیرد، فقط انتقال این نمونه‌ها باید بعد از تهیه هرچه سریع‌تر به آزمایشگاه میکروب‌شناسی صورت گیرد؛ به عنوان مثال در مورد مایع مغزی نخاعی نمونه نباید در یخچال قرار داده شود زیرا مننگوکوک فوق‌العاده به سرما حساس است و از بین می‌رود.

اخذ نمونه‌های مربوط به مجاری ادراری، گلو، حلق و زخم‌های باز حاوی ترشحات توسط کارشناس میکروبیولوژی صورت می‌گیرد.

 

نمونه‌گیری برای کشت خون

خون‌گیری از بیمار حتی‌المقدور قبل از تجویز آنتی‌بیوتیک باید انجام گیرد. گرچه بهترین زمان دقیقاً قبل از شروع تب و لرز بیمار است، ولی آنچه مهم است، حجم خون کافی برای کشت است مقدار خون دریافتی لازم از بزرگسالان ۱۰ الی ۲۰ میلی‌لیتر می‌باشد. بایستی متذکر شد که به ازای افزایش هر میلی‌لیتر خون، امکان مثبت شدن نمونه تا ۳/۲% افزایش می‌یابد. از کودکان و نوزادان ۱ الی ۵ میلی‌لیتر خون دریافت می‌شود.

 

مراحل تهیه نمونه خون برای کشت خون

۱- فرم درخواست آزمایش تکمیل شده و با شماره بیمار تکمیل گردیده و به بیمار در مورد چگونگی اخذ خون توضیح داده می‌شود.

۲- دستکش استریل به دست کرده و ماسک می‌زنیم.

۳- شیشه کشت خون آماده شده و پوشش فلزی آن برداشته می‌شود.

۴- پس از انتخاب رگ مناسب برای خون‌گیری گارو به بازو بسته می‌شود.

۵- با پنبه آغشته به الکل ۷۰ درجه، محل خون‌گیری را به‌صورت دورانی از مرکز به خارج پاک می‌کنیم.

۶- با پنبه دیگر آغشته به محلول آنتی‌سپتیک (بتادین) محل خو نگیری مجدداً به شکل دایره، از مرکز به خارج پاک می‌شود و اجازه داده می‌شود تا آنتی‌سپتیک روی پوست خشک گردد.

۷- دوباره با پنبه آغشته به الکل ۷۰ درجه محل خون‌گیری را به‌صورت دورانی از مرکز به خارج پاک می‌کنیم تا کاملاً بتادین از پوست پاک شود.

۸- همین مراحل ضدعفونی را برای بطری کشت خون نیز انجام می‌دهیم.

۹- اگر دستکش استریل موجود نبود مراحل ضدعفونی ۴ الی ۶ را در مورد دست یا دستکش غیراستریل نیز انجام می‌دهیم.

۱۰- از لحظه‌ای که پوست محل خون‌گیری ضدعفونی شد تا لحظه‌ای که سرسوزن وارد رگ می‌شود ناحیه ضدعفونی شده را حتماً با گاز استریل بپوشانید.

۱۱- سرسوزن سرنگ را در داخل ورید وارد نموده و حجم موردنیاز از خون برای کشت خون اخذ می‌شود.

۱۲- بعد از آزاد نمودن گارو، سرسوزن سرنگ از ورید خارج می‌گردد.

۱۳- بلافاصله مقداری پنبه تمیز و استریل را در محل خو نگیری قرار داده و از بیمار یا همراه خواسته می‌شود تا چند دقیقه آن را تحت فشار نگه دارد.

۱۴- با دقت شیشه‌های کشت خون به‌وسیله خون اخذشده تلقیح می‌گردد. لازم به ذکر است که هرگز نباید هوای داخل سرنگ به داخل شیشه کشت خون تزریق گردد.

۱۵- بعد از کشیدن خون از ورید، سوزن سرنگ را تعویض کرده و با سرسوزن دیگری نمونه بلافاصله در محیط کشت خون تلقیح گردد.

۱۶- شیشه‌های کشت خون تلقیح‌شده نبایستی در یخچال نگهداری ‌شود. محیط‌های کشت خون تهیه‌شده بلافاصله به آزمایشگاه منتقل شده و در انکوباتور قرار داده می‌شود.

 

تهیه نمونه برای کشت ادرار

۱- نمونه‌گیری از ادرار میانی برای کشت ادرار

۱-۱- توصیه‌های قبل از نمونه‌گیری

  • اگر پزشک جهت عفونت کنونی آنتی‌بیوتیک تجویز نموده،‌آزمایش کشت ادرار حتماً قبل از شروع آنتی‌بیوتیک انجام شود، در غیر این صورت نام آنتی‌بیوتیک مصرفی را در برگه درخواست آزمایش قید فرمایید.
  • نیازی به محدودیت غذایی قبل از انجام آزمایش نیست.
  • بهترین نمونه برای تشخیص عفونت‌های ادراری نخستین ادرار صبحگاهی است.
  • پیش از نمونه‌گیری از نوشیدن بیش از حد مایعات اجتناب نمایید. مقدار آب مصرفی به‌طور معمول در طول یک روز زمستان ۴ تا ۵ لیوان و در تابستان ۵ تا ۶ لیوان می‌باشد.
  • دست‌های خود را کاملاً با آب و صابون شسته و به‌خوبی با دستمال کاغذی خشک کنید.

 

۱-۲- شستشوی اندام تناسلی

  • بانوان:

با یک دست چین‌های پوستی دستگاه تناسلی را از هم باز کرده و با یک دستمال یک بار مصرف مرطوب حاوی صابون اطراف پیشابراه و مقعد را از جلو به عقب تمیز کنید. سپس دستمال جدیدی برداشته و با آب خیس کنید و مجدداً عمل تمیز کردن را انجام دهید. درب ظرف ادرار را باز کنید. توجه داشته باشید که تحت هیچ عنوان ظرف ادرار با پوست اطراف ناحیه تناسلی تماس پیدا نکند و دست‌های شما هم نباید با سطح داخلی ظرف یا سطح داخلی درب آن تماس پیدا کند.

  • آقایان:

سر آلت را با یک دستمال یک‌بار مصرف مرطوب آغشته به صابون تمیز کنید و دستمال را دور بیندازید. سپس دستمال جدیدی برداشته و با آب خیس کنید و مجدداً تمیزکنید. توجه داشته باشید که ظرف ادرار با پوست اطراف ناحیه تناسلی تماس پیدا نکند و دست‌های شما نباید با سطح داخلی ظرف یا سطح داخلی درب آن تماس پیدا کند.

  • نوزادان:

در مورد نوزادان و کودکان زیر دو سال باید از کیسه‌های سترون‌شده مخصوص جمع‌آوری ادرار (Urine Bag) استفاده کرد، کیسه باید متناسب با جنس کودک (پسرانه یا دخترانه) باشد. این کیسه نباید بیش از ۴۵ دقیقه به مجرای ادرار متصل باشد. وقتی حدود ۱۵-۱۰ میلی‌لیتر ادرار در کیسه جمع شد،‌ سر آن را تا کرده و سپس به آزمایشگاه انتقال دهید. اگر زمان گذاشتن کیسه طولانی شد و نوزاد ادرار نکرد، جهت جلوگیری از آلودگی کیسه، باید آن را تعویض نمود. در موارد ضروری نمونه‌گیری از نوزادان با روش آسپیراسیون سوپراپوبیک توسط پزشک متخصص انجام می‌گیرد.

 

۱-۳- طرز جمع‌آوری نمونه

  • مقدار کمی از قسمت اول ادرار (دو ثانیه اول) را به داخل توالت تخلیه کنید و نصف ظرف نمونه را از وسط ادرار پر کنید و آخر ادرار را داخل توالت تخلیه کنید.
  • در هنگام گرفتن نمونه مواظب باشید درب ظرف کشت آلوده نشود.
  • درب ظرف نمونه را بسته و آن را تحویل آزمایشگاه دهید.

 

۲- نمونه‌گیری از سوند ادراری برای کشت ادرار

  • حدود ۳۰ دقیقه قبل از نمونه‌گیری، سوند را کلامپ کنید.
  • دستکش بپوشید.
  • اگر سوند محل مخصوص نمونه‌گیری دارد آن را با پنبه الکل ضدعفونی کنید.
  • سوزن را ۹۰ درجه وارد قسمت مخصوص نمونه‌گیری کنید.
  • ادرار را داخل سرنگ بکشید.
  • اگر سوند قسمت مخصوص نمونه‌گیری ندارد، درست بالای محل اتصال سوند به لوله جمع‌آوری را با پنبه الکل ضدعفونی کنید.
  • سوزن را با زاویه ۴۵ درجه وارد کنید.
  • نمونه ادرار را با سرنگ بکشید.
  • نمونه را به ظرف استریل مخصوص نمونه‌گیری منتقل کنید.
  • برچسب بچسبانید و نمونه را سریعاً به آزمایشگاه منتقل کنید.
  • زمان و تاریخ نمونه‌گیری و ارسال به آزمایشگاه را ثبت کنید.

 

تهیه نمونه خلط

  • بیمار ابتدا دهان خود را شسته و دندان‌های خود را بدون خمیردندان مسواک کرده و دندان‌های مصنوعی را بردارد تا احتمال آلودگی نمونه کاهش پیدا کند.
  • سرفه‌های عمیق انجام دهد و در صورت نداشتن سرفه چند بار نفس عمیق از بینی می‌تواند به ایجاد سرفه کمک کند.
  • بخور آب در ابتدای صبح درست پس از بیدار شدن از خواب قبل از شستشوی صورت گاهی گرفتن نمونه را راحت‌تر می‌کند و شستشوی دهان با سرم فیزیولوژی یا حتی غرغره نمودن آب خالی قبل از نمونه‌گیری نیز به کم شدن فلور باکتری‌ها کمک می‌کند.
  • خلط خارج‌شده را در یک ظرف دهان‌گشاد (دارای گنجایش ۲۵ سی‌سی) دردار و دارای مشخصات که آزمایشگاه داده است بریزید و دقت کنید جدار داخلی ظرف را لمس نکنید زیرا ظرف استریل است.
  • اگر نمونه بدست‌آمده کافی نباشد (۱ تا ۲ سی‌سی)، بهتر است نمونه‌گیری تکرار شود
  • بهتر است نمونه خلط در سه ظرف جداگانه و در سه روز متوالی صبح‌ها جمع‌آوری گردد.
  • در روش‌های غربالگری جدید دو نمونه ابتدای صبح در دو روز متوالی پیشنهاد می‌شود. درب نمونه را ببندید و سریع به آزمایشگاه ارسال کنید.

 

نمونه‌گیری از مدفوع و انتقال برای کشت میکروبی

محیط انتقالی

  • محیط انتقالی کاری‌بلیر برای نگهداری و انتقال سالمونلا، شیگلا، اشریشیاکلی، ویبریوکلرا، ویبریو پارا همولیتیکوس و یرسینیا انتروکولیتیکا بسیار مـورد استفاده قرار می‌گیرد.
  • محیط کاری‌بلیر به میزان ۵ میلی‌لیتر در PH=8/4 در لـوله درپیچ‌دار سایز متوسط
    (۱۰۰ × ۱۳) mm تهیه شده که باید قبل از استفاده و بعد از تلقیح نمونه به آن در ۴ سانتی‌گراد نگهداری شود.
  • محیط انتقالی کاری‌بلیر پس از آماده‌سازی حداکثر ۱۸ ماه قابل استفاده است، به شرطی که حجم آن کاهش پیدا نکرده و هیچ‌گونه علائم آلودگی و تغییر رنگ مشاهده نشود.

 

نمونه‌گیری

  • بهتر است نمونه‌گیری مدفوع، در مراحل اولیه بیماری حداکثر ظرف ۲ تا ۳ روز که عامل بیماری‌زا به تعداد بیشتری در مدفوع وجود دارد و قبل از درمان آنتی‌بیوتیکی انجام شود.
  •  نمونه مدفوع در صورت قوام‌دار بودن حداقل ۵ گرم و یا در صورت کاملاً آبکی بودن معادل ۵ میلی‌لیتر نسبت به سوآب برتری دارد و حداقل دو نمونه سوآب مقعدی یا سوآب از مدفوع تازه برای هر بیمار جمع‌آوری و در محیط انتقال کاری‌بلیر تلقیح شود.
  •  به هنگام بروز طغیان حداقل بررسی ۱۰ نمونه بیمار باید صورت پذیرد.
  • در برخی شرایط سوآب کاربرد بیشتری دارد، به‌عنوان مثال اگر سریعاً به نمونه مدفوع نیاز باشد و انتقال سریع نمونه به آزمایشگاه با مشکلی همراه گردد، می‌توان سوآب از مدفوع را تهیه و به‌سرعت به آزمایشگاه انتقال داد.
  • سوآب مقعدی برای نمونه‌برداری پاتوژن‌هایی مانند شیگلا مناسب است. در این‌گونه نمونه‌برداری‌ها، انجام صحیح روش بسیار مهم است.

 

روش‌های تهیه نمونه‌ها

۱- تهیه نمونه مدفوع و سوآب مدفوع:

    • برای نمونه مدفوع، از یک ظرف تمیز با اندازه و در مناسب استفاده نمایید.
  • در صورت عدم دسترسی به ظروف یک‌بار مصرف، حتماً از ظرف تمیز استفاده کنید.
  • هنگامی که نمونه به آزمایشگاه می‌رسد لازم است به‌سرعت آزمایش بر روی آن انجام شود. (بیشتر از دو ساعت از زمان نمونه‌گیری نگذشته باشد).
  • اگر ناچار به نگهداری نمونه‌ها بیش از دو ساعت هستید، سوآبی را درون نمونه مدفوع قرار داده و پس از حرکت چرخشی، آن را در یک محیط انتقالی تلقیح کنید.
  • اگر مدفوع حالت مخاطی دارد سعی کنید نمونه را همراه مخاط در محیط ترانسپورت تلقیح نمایید.

 

۲- سوآب مقعدی

  • برای نمونه‌گیری از سوآب پنبه‌ای سالم استفاده کنید و دقت کنید که پنبه‌ سر آن کنده نشده باشد. ابتدا سوآب را با فروکردن در محیط ترانسپورت استریل مرطوب کرده و سپس به اندازه ۲/۵ تا ۳/۵ سانتی‌متر داخل اسفنکتر رکتوم نموده و بچرخانید و بیرون بکشید.
  • با توجه به تغییر رنگ پنبه‌ی سر سوآب، مطمئن شوید سوآب به مدفوع آغشته است.
  • تعداد سوآب موردنیاز بستگی به تعداد عوامل پاتوژن موردمطالعه دارد، معمولاً حداقل ۲ سوآب باید تلقیح شود.
  • در موارد نمونه‌گیری اسهال‌های ناشی از باکتری‌های مهاجم مانند شیگلا به هنگام تهیه سوآب مقعدی، ساییدن سوآب به مخاط انتهایی روده جهت جمع‌آوری نمونه بسیار پراهمیت است.

 

۳- تلقیح به محیط انتقالی:

درصورتی‌که ناچار به تلقیح نمونه پس از دو ساعت شدید، لازم است نمونه‌ها را در یخچال و یا در محیط‌های انتقالی جهت بقای بیشتر قرار دهید. محیط انتقالی تلقیح‌شده نیز باید در سرما نگهداری شود، زیرا این شرایط برای پاتوژن‌هایی مانند شیگلا و کامپیلوباکتر بسیار مهم است. البته بیشتر عوامل پاتوژن به‌استثناء این دو ارگانیسم، قابلیت زنده ماندن برای مدتی در محیط انتقالی، در دمای محیط را دارند (حداکثر یک هفته). هنگامی ‌که نمونه‌ها در محیط انتقالی قرار داده شده و نیاز به نگهداری آنها برای مدت بیشتری است، لازم است آنها را در یخچال یا فریزر نگهداری کنید.

 

برای تلقیح نمونه به محیط انتقالی کاری‌بلیر:

  • حداقل دو سوآب مدفوع یا مقعدی را به ته لوله حاوی محیط وارد کنید.
    • پس از قرار دادن سوآب در لوله، قسمت چوبی بیرون از لوله را بشکنید.
    • در لوله را کاملاً ببندید.
    • نمونه‌ها را داخل یخچال نگهداری کنید و اگر امکان گذاردن در یخچال وجود ندارد، محیط انتقال حاوی سوآب را در مکانی خنک و دور از نور جهت پایین نگاه داشتن دما قرار دهید.

 

توجه:

محیط انتقال حاوی سوآب مدفوع یا مقعد را می‌توان حداکثر ۴۸ تا ۷۲ ساعت در دمای یخچال مثبت چهار درجه سانتی‌گراد نگهداری نمود. در صورت عدم انتقال نمونه ظرف مدت تعیین‌شده به آزمایشگاه، آنها را ترجیحاً در فریزر منفی ۲۰ درجه سانتی قرار دهید.

 

انتقال نمونه

به‌دقت لوله‌های حاوی نمونه را بپوشانید و سپس در جعبه‌ای که به هنگام ارسال شکسته نشود، بسته‌بندی کنید. در صورت ارسال با پست مقررات بین‌المللی را در نظر بگیرید. از دو بسته‌بندی استفاده نمایید: بسته درونی (غیرقابل نفوذ) و بسته بیرونی که از شکستن لوله‌ها جلوگیری می‌نماید. بر روی هر لوله، اطلاعات مربوط به هر بیمار را ثبت کنید.

References:

  1. Wilson ML. General principles of specimen collection and transport. Clin Infect Dis 1996; 22:766.
  2. Baron EJ. Specimen collection, transport and processing: Bacteriology. In: Manual of Clinical Microbiology, 11th ed, Jorgensen JH, Pfaller NA, Carroll KC, et al (Eds), American Society for Microbiology, Washington 2015. p.270.
  3. Baron EJ, Miller JM, Weinstein MP, et al. A guide to utilization of the microbiology laboratory for diagnosis of infectious diseases: 2013 recommendations by the Infectious Diseases Society of America (IDSA) and the American Society for Microbiology (ASM). Clin Infect Dis 2013; 57:e22.
  4. Peterson LR, Smith BA. Nonutility of catheter tip cultures for the diagnosis of central line-associated bloodstream infection. Clin Infect Dis 2015; 60:492.
  5. Caldeira D,David C, Sampaio C; Skin antiseptics in venous puncture-site disinfection for prevention of blood culture contamination: systematic review with meta-analysis. JHosp Infect. 2011 Mar;77(3):223-32. doi: 10.1016/j.jhin.2010.10.015. Epub 2010 Dec 30.
  6. Self WH, Mickanin J,Grijalva CG, et al;Reducing blood culture contamination in communityhospital emergencydepartments: a multicenter evaluation of a qualityimprovement intervention. Acad Emerg Med. 2014 Mar;21(3):274-82. doi: 10.1111/acem.12337.
  7. Al-Orifi F, McGillivray D, Tange S, Kramer MS: Urine culture from bag specimens in young children: are the risks too high? J Pediatr 2000;137:221–۲۲۶٫
  8. Grisaru-Soen G, Goldman R, Barzilai A, Lotan D, Keller N: False-positive urine cultures using bag collection. Clin Pediatr (Philadelphia) 2000;39:499–۵۰۰٫
  9. Schroeder AR, Newman TB, Wasserman RC, Finch SA, Pantell RH: Choice of urine collection methods for the diagnosis of urinary tract infection in young, febrile infants. Arch Pediatr Adolesc Med 2005;159:915– ۹۲۲٫
  10. Bartlett JG, Munday L. Community-acquired pneumonia. N Engl J Med 1995;333:1618/24.
  11. Lagerstro¨m F, Bader M, Foldevi M, Fredlund H, NordinOlsson I, Holmberg H. Microbiological etiology in clinically diagnosed community-acquired pneumonia in primary care in O¨ rebro, Sweden. Clin Microbiol Infect 2003;9(7): 645/52.

 

اصول و روش‌های نشان دادن قارچ‌ها در نمونه‌های کلینیکی آزمایش مستقیم و کشت  (دستورالعمل تأئیدشده) بخش چهارم

الزامات پره‌آنالیتیک آزمایش ادرار

برای دانلود پی دی اف برروی لینک زیر کلیک کنید

برچسبها
  • آزمایش‌های میکروب‌شناسی
  • دکتر بابک رضازاده
  • دکتر جلال حسن‌زاده خیاوی
  • زکیه قنبری
  • ستار آقایی
  • منصوره عشقی
  • نسیم کریم‌وند خیاوی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *