ناباروری و روش‌های جدید درمانی

 

ناباروری و روش‌های جدید درمانی

الهه اکبری، کارشناس ارشد بیوتکنولوژی میکروبی

سعید دلفکار ، کارشناس ارشد مهندسی پزشکی

فرزاد رنجبر، کارشناس ارشد MBA  

 

امروزه داشتن فرزند و بارور شدن یکی از مهم‌ترین مسائل بعد از دوران ازدواج است که البته ممکن است افراد با اقدامات فراوان صاحب فرزند نشده و در اصطلاح نابارور باشند. ناباروری به عدم توانایی در حاملگی پس از یک سال مقاربت، بدون استفاده از وسایل جلوگیری از بارداری اطلاق می‌شود که حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد زوج‌ها را دربر می‌گیرد. امروزه زوج‌ها در دنیایی زندگی می‌کنند که عوامل متعددی باعث بروز ناباروری می‌شود. طی سه دهه‌ اخیر پیشرفت‌های زیادی در رابطه با تشخیص و درمان ناباروری حاصل شده و تعداد زیادی از زوج‌های نابارور با استفاده از روش‌های جدید صاحب فرزند شده‌اند.

 

نشانه‌های ناباروری در زنان 

شایع‌ترین علل ناباروری زنان عبارتند از مشکلات تخمک‌گذاری، آسیب به رحم، لوله‌های رحم و یا مشکلات مربوط به دهانه رحم. سن نیز می‌تواند باعث ناباروری شود زیرا با افزایش سن زن، باروری او به‌طور طبیعی کاهش می‌یابد.

 

روش‌های تشخیص ناباروری زنان

  • آزمایش ادرار یا خون برای بررسی عفونت‌ها یا مشکل هورمون از جمله عملکرد تیروئید
  • معاینه لگن و پستان
  • نمونه‌برداری از مخاط و بافت رحم برای تعیین وقوع تخمک‌گذاری
  • جراحی لاپاروسکوپی: ابزاری وارد شکم شده وضعیت اندام را مشاهده کرده و به دنبال انسداد، چسبندگی یا بافت اسکار می‌باشد
  • HSG: یک روش مبتنی بر اشعه ایکس است و با استفاده از مایع رنگی که در لوله‌های فالوپی قرار دارد، کنترل انسداد لوله‌های رحمی را بررسی می‌کند.
  • هیستروسکوپی: استفاده از یک تلسکوپ کوچک با نور فیبری برای بررسی ناهنجاری‌های رحمی
  • سونوگرافی برای نگاه کردن به رحم و تخمدان
  • سونوهیستوگرام: ترکیبی از سونوگرافی و به همراه سرم نمکی که به رحم تزریق می‌شود تا ناهنجاری‌ها یا مشکلات را بررسی کند.

 

آی‌یوآی (IUI)

آی‌یو‌آی مخفف Intra Uterine Insemination به‌معنای تلقیح اسپرم شست‌وشو داده شده به داخل رحم است. آی‌یو‌آی یک روش مناسب، ساده و کم‌هزینه برای درمان ناباروری است که سابقه‌ کاربرد آن به بیش از ۱۰۰ سال پیش برمی‌گردد. این فرایند موجب افزایش احتمال تماس تخمک با اسپرم در محیط رحم شده و شانس وقوع بارداری را افزایش می‌دهد. IUI روش بسیار ساده‌ای است که کاربرد بسیار گسترده‌ای در درمان ناباروری دارد.

 

موارد کاربرد آی‌یو‌آی

  • ناباروری با منشأ مردانه (کاهش در تعداد و حرکت اسپرم و زیاد بودن تعداد اسپرم‌های غیرطبیعی)
  • اختلالات دهانه‌ رحم و کم بودن ترشحات دهانه رحم که مانع انتقال اسپرم به داخل رحم و در نتیجه لقاح و باروری می‌شود.
  • درد و شرایط خاص (مانند تنگی شدید واژن) که امکان مقاربت طبیعی وجود ندارد و تنها انجام آی‌یو‌آی زیر بیهوشی می‌تواند موجب موفقیت در باروری شود.
  • آندومتریوز (وجود بافت پوششی رحم در هر محلی به‌جز رحم مانند تخمدان، لوله‌های رحمی و …)
  • انزال زودرس یا اختلالات ساختمانی آلت تناسلی مرد
  • ناباروری به دلیل اختلال در تخمک‌گذاری
  • انزال رو به عقب (وجود انزال پس‌رونده)
  • کم بودن حجم مایع منی
  • وجود آنتی‌اسپرم آنتی‌بادی (ماده‌ای علیه اسپرم) در مایع منی
  • عدم امکان انزال درون واژن توسط مرد در اثر ناتوانی جنسی (ناتوانی در ایجاد و حفظ حالت نعوظ) و یا فلج اندام تحتانی مرد
  • حجم کم مایعات مخاطی در دهانه رحم
  • زنانی که میزان موکوس در سرویکسشان غلظت زیادی دارد
  • ناباروری با علت نامشخص

 

 

روش درمان در آی‌یو‌آی             

این روش نسبتاً ساده و بدون درد است. پس از انجام معاینات لازم در روز دوم یا سوم قاعدگی، آزمایش‌های معمول، آزمایش‌های هورمونی، عکسبرداری از رحم (برای اطمینان یافتن از باز بودن لوله‌های رحمی) و سونوگرافی (برای بررسی وضعیت تخمدان و رحم) انجام می‌شود. برای تحریک تخمک‌گذاری و بالا رفتن میزان باروری، داروهایی مانند کلومیفن، لتروزول یا HMG تجویز می‌شود. با دستور پزشک معالج داروهای محرک تخمدان باید دقیقاً با دوز مناسب و در زمان مشخص مصرف گردند. پس از مصرف دارو چند نوبت سونوگرافی برای ارزیابی تعداد و اندازه‌ تخمک‌های آماده انجام می‌شود. در صورت مناسب بودن اندازه‌ فولیکول، اطمینان از طبیعی بودن وضعیت و آمادگی پوشش داخلی رحم، دستور تزریق آمپول HCG داده می‌شود (آمپول HCG سبب بلوغ نهایی تخمک و انجام تخمک‌گذاری می‌شود). حدود ۳۶ تا ۴۸ ساعت پس از تزریق آمپول HCG، بیمار با همسر خود برای انجام عمل آی‌یو‌آی مراجعه می‌کند زیرا موقعیت تخمک برای بارور شدن در این دوره بسیار مناسب است. گاهی اوقات بنا بر نظر پزشک و شرایط موجود و برای افزایش میزان موفقیت، دو بار عمل IUI با فاصله یک روز و به‌طور متوالی انجام می‌گیرد که شانس بارداری در این وضعیت بسیار زیاد است. با تعیین زمان دقیق انجام عمل IUI و اعلام آن به زوجین، مرد باید پس از ۵-۲ روز پرهیز از انجام مقاربت و خروج منی، صبح روز تعیین‌شده برای انجام عمل، نمونه‌ی اسپرم خود را به آزمایشگاه تحویل دهد. در آزمایشگاه با استفاده از روش‌های مختلف و با مواد خاص، اسپرم‌ها شسته شده و سپس سالم‌ترین آن‌ها جدا شده و آماده‌ی تزریق می‌گردد. برای انجام آی‌یو‌آی می‌توان از اسپرم منجمد شده هم استفاده کرد. سپس با استفاده از کاتتر مخصوص اسپرم‌های شسته‌شده به داخل رحم تلقیح می‌شود. این عمل (مگر در موارد خاص و با نظر پزشک) نیاز به بی‌حسی و بی‌هوشی ندارد. بهترین شانس موفقیت برای این تست سه الی چهار فولیکول می‌باشد، لازم به ذکر است هر چقدر تخمک‌ها بیشتر باشد شانس شخص برای چند قلویی نیز افزایش می‌یابد.

 

مراقبت‌های پس از عمل آی‌یو‌آی      

پس از انجام IUI نیازی به بستری کردن بیمار وجود ندارد، اما اکثر پزشکان ۳۰ الی ۶۰ دقیقه بیمار را روی تخت بی‌حرکت می‌خوابانند. پس از انجام آی‌یو‌آی نیازی به استراحت مطلق نیست. بیمار مدت کوتاهی پس از آن مرخص می‌شود و می‌تواند فعالیت عادی و روزمره‌ خود را داشته باشد. بهتر است فعالیت شدیدی که منجر به خستگی شود انجام ندهد. بدون شک داشتن آرامش روحی و روانی و پرهیز از شرایط پرتنش می‌تواند در موفقیت این عمل مؤثر باشد. پس از انجام آی‌یو‌آی و در هر زمانی می‌توان مقاربت داشت. حتی بسیاری از پزشکان مقاربت پس از آن را توصیه می‌کنند. کیفیت و شمارش‌های بالا‌تر اسپرم، درصد موفقیت را بالا‌تر می‌برد.

معمولاً ۶ الی ۱۲ روز بعد از تخمک‌گذاری لانه گزینی جنین در هر قسمتی از رحم می‌تواند رخ دهد و لازم است ۲ هفته تا ۱۸ روز پس از انجام IUI، تست حاملگی (βHCG) از طریق آزمایش خون انجام و مقدار HCG موجود در خون اندازه‌گیری شود. افزایش این هورمون اولین نشانه‌ی حاملگی است. در صورت مثبت بودن نتیجه تست، لازم است پس از ۴۸ ساعت، مجدداً جهت انجام تست حاملگی اقدام نمود. این تست جهت بررسی روند افزایش هورمون بارداری (βHCG) انجام می‌شود.

 

میزان موفقیت عمل آی‌یو‌آی

میزان موفقیت در IUI با توجه به عوامل مؤثر ذکرشده، بین ۶% تا ۲۶% در هر سیکل درمان می‌باشد. موفقیت این عمل به عوامل متعددی بستگی دارد؛ در مواردی که تعداد و کیفیت اسپرم‌های مرد مناسب باشد درصد موفقیت پس از استفاده از این روش بسیار بالاتر از افرادی است که به علت تعداد کم اسپرم ناچار به انجام این عمل می‌گردند. از طرفی بیماری‌های زنان هم نقش مهمی در میزان موفقیت ایفا می‌نماید. سن زن و شرایط فیزیولوژیکی او در این زمینه نقش مؤثری دارد. احتمال باروری طی یک ماه در زوجی سالم که از هیچ روش پیشگیری از بارداری استفاده نمی‌کنند، ۲۰ تا ۲۵ درصد است. میزان موفقیت در آی‌یو‌آی با توجه به عوامل متعدد تأثیرگذار حدود ۲۰ درصد در هر دوره‌ درمان است. در صورت عدم موفقیت، با توجه به ساده بودن و نزدیک‌تر بودن آن به روند طبیعی باروری، ۳ تا ۶ نوبت با صلاحدید پزشک قابل تکرار است و تکرار آن می‌تواند بلافاصله پس از آی‌یو‌آی ناموفق پیشین باشد.

 

توصیه‌های عمومی جهت افزایش موفقیت آی‌یو‌آی

  • انجام مقاربت جنسی بعد از IUI، شانس باروری را افزایش می‌دهد، به شرط آنکه در هنگام IUI بیمار لکه‌بینی و یا خونریزی نداشته باشد که در این موارد مقاربت جنسی ۴۸ ساعت بعد از IUI توصیه می‌شود.
  • در صورت استفاده از داروهای شیاف مانند که معمولاً پس از انجام IUI تجویز می‌شود، باید از شنا کردن پس از IUI خودداری شود، در غیر این صورت هیچ‌گونه ممانعتی جهت شنا کردن وجود ندارد.
  • بهتر است مصرف مکمل‌های بارداری مثل ویتامین‌ها، از روز بعد از IUI آغاز شود.
  • داشتن رژیم غذایی خوب، تمرینات ورزشی، عدم استعمال دخانیات و الکل و کاهش مصرف کافئین در زنان موفقیت باروری را افزایش می‌دهد.
  • در مردان داشتن رژیم غذایی سالم سرشار از آنتی‌اکسیدان (مثل سبزیجات و میوه‌ها)، مصرف مولتی‌ویتامین، نگه داشتن وزن در محدوده مناسب، انجام تمرینات ورزشی مرتب و مداوم، دوری از استرس (که با هورمون‌های ضروری تولیدکننده اسپرم تداخل ایجاد می‌کند)، اطمینان از عدم مسمومیت با حشره‌کش‌ها و مواد شیمیایی موجود در حلال‌ها که می‌تواند روی کیفیت و کمیت اسپرم‌ها تأثیرگذار باشد، روی میزان موفقیت IUI تأثیرگذار هستند.
  • عدم استعمال دخانیات در مردان
  • خودداری مردان از استحمام با آب داغ و یا حمام داغ و یا حتی پوشیدن لباس‌های تنگ که منجر به محدودیت در جریان گردش خون در بیضه‌ها شده و در نتیجه سلامت اسپرم‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
  • مصرف بعضی از آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند بروی کیفیت اسپرم‌ها تأثیر بگذارد، بنابراین باید با پزشک متخصص ناباروری در مورد عدم مصرف این آنتی‌بیوتیک‌ها از چند هفته قبل از انجام IUI مشورت شود.

عوامل مؤثر در موفقیت IUI

روند درمان ناباروری به روش IUI

نکات کلیدی در درمان ناباروری به روش آی‌یوآی

کاندیداهای درمان ناباروری به روش IUI

برای دانلود فایل pdf  بر روی لینک زیر کلیک کنید

برچسبها
  • آي‌يوآي
  • الهه اکبری
  • سعید دلفکار
  • فرزاد رنجبر
  • مراقبت‌
  • ناباروري

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *