مروری بر آزمایش اسپرموگرام

مروري بر آزمايش اسپرموگرام

مروری بر آزمایش اسپرموگرام

مراد رستمی: کارشناس ارشد بیوشیمی بالینی، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز

معصومه جرفی: کارشناس ارشد میکروب شناسی، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز

محمد علی‏محمدی: کارشناس ارشد بیوشیمی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک

ناباروری به عدم توانایی بچه‌دار شدن در نتیجه ارتباط جنسی محافظت نشده‌ی هتروسکسوال یک زوج در طی ۱۲ ماه اطلاق می‌گردد. تست‌هایی وجود دارند که در مردان و یا زنان قابل انجام بوده که به تشخیص علت ناباروری کمک می‌نمایند. تست‌های تشخیص ناباروری در مردان شامل موارد زیر می‌باشند:

  • بررسی مایع منی (بررسی دو نمونه به فاصله حداقل یک ماه از هم)
  • بررسی وضعیت اندوکراین (در صورت نیاز کلینیکی) مانند FSH
  • جستجوی آنتی‌بادی‌های ضد اسپرم
  • آزمایش ادرار پس از انزال (Post-ejaculatory urinalysis)
  • کشت ادرار و مایع منی
  • وازوگرافی
  • اولتراسونوگرافی کیسه بیضه (اسکروتال)
  • بیوپسی بیضه
  • اندازه‌گیری قدرت نفوذ اسپرم (SPA) (Sperm penetration assay)
  • اولترا سونوگرافی پروستات، سمینال وزیکل و مجرای انزال از طریق رکتال (این تست در صورتی که تحرک اسپرم‌ها در غیاب هرگونه علت شناخته شده‌ای کمتر از ۳۰% باشد، حجم مایع منی کمتر از ۱ میلی‌لیتر باشد و درد ناحیه پرینه در هنگام انزال وجود داشته باشد، انجام می‌شود).

ارزیابی کلینیکی ناباروری در مردان

از بین تست‌های ذکر شده در بالا، ما در این مبحث به تست Semen analysis می‌پردازیم.

سایر اسامی این آزمــــــــــــــــایش شامل Sperm examination, Seminal cytology وSemen examination  می‌باشد. این آزمایش به دلیل سهولت تهیه نمونه، یکی از پر کاربردترین آزمایشات در زمینه تشخیص و درمان ناباروری‌ها می‌باشد.

مایع منی طبیعی ترکیبی از اسپرماتوزوئیدهای شناور در ترشحات بیضه‌ها و اپیدیدیم می‌باشد که در زمان انزال با ترشحات پروستات، کیسه‌های منی و غدد بولبواورترال مخلوط می‌شوند. ترکیب نهایی مایعی چسبنده است که مایع انزالی را تشکیل می‌دهد. تولید اسپرم‌ها تقریباً ۳ ماه طول می‌کشد. مراحل تولید اسپرم‌ها در تصویر زیر آمده است.

تولید اسپرم‌ها در اوایل سن بلوغ (حوالی سن ۱۴ سالگی) شروع شده و به تدریج رو به افزایش گذاشته؛ به طوری که در بزرگسالی (حوالی سن ۴۰ سالگی) به بیشترین مقدار خود رسیده و پس از ثابت ماندن آن برای یک دوره ۳۰- ۲۰ ساله، در حوالی سن ۸۰ سالگی مجدداً رو به کاهش می‌گذارد.

جمع‌آوری و تحویل نمونه:

نمونه حداقل باید ۴۸ ساعت بعد (اما نه بیش از ۷ روز) از پرهیز جنسی جمع‌آوری شود. جهت ارزیابی اولیه باید دو نمونه گرفته شود. فاصله بین دو جمع‌آوری نباید کمتر از ۷ روز و یا بیش از ۳ هفته باشد. در صورتی که نتایج این دو ارزیابی به طور فاحشی با همدیگر اختلاف داشته باشند، باید نمونه‌های بیشتری گرفته شوند. نمونه باید حداکثر در طی یک ساعت پس از نمونه‌گیری به آزمایشگاه تحویل داده شود. وقتی در آزمایش اول، تحرک اسپرم‌ها به طور غیرطبیعی پایین باشد (کمتر از ۲۵ درصد اسپرم‌ها تحرک پیشرونده سریع را نشان بدهند)، فاصله بین جمع‌آوری و آزمایش نمونه دوم باید تا حد امکان کوتاه باشد. چون میزان تحرک اسپرم‌ها با گذشت زمان کاهش می‌یابد. نمونه باید از طریق خود تحریکی (Masturbation) گرفته شود. انزال در ظرفی تمیز و دهان گشاد از جنس شیشه و یا پلاستیک باید انجام شود (ظروف پلاستیکی میزان تحرک اسپرم‌ها را کاهش می‌دهند). محدوده طبیعی پارامترهای اسپرم توسط سازمان جهانی بهداشت در سال ۱۹۹۲ ارائه شده و عموماً از این محدوده‌ها استفاده می‌نمایند.

مایع شدن (Liquifaction):

مایع منی طبیعی در ابتدا به حالت ژله‌ای بوده و در طی ۶۰ دقیقه در حرارت اتاق سیال می‌شود. ممکن است این اتفاق در طی ۱۵ دقیقه نیز رخ دهد. سیال نشدن کامل در طی ۶۰ دقیقه باید گزارش شود و یک یافته غیرطبیعی می‌باشد.

منظره (Appearance):

نمونه طبیعی، ظاهری یکنواخت، خاکستری و نیمه کدر دارد.

حجم (Volume):

حجم مایع منی به طور طبیعی بین ۵- ۲ میلی‌لیتر می‌باشد.

ویسکوزیته (Viscosity):

پس از سیال شدن نمونه باید آن را به داخل یک پیپت ۵ میلی‌لیتری دهان گشاد کشید و سپس اجازه چکیدن به آن را داد. باید طول رشته تشکیل شده را برآورد و گزارش نمود. نمونه منی طبیعی به صورت قطرات کوچک مجزا از پیپت رها می‌شود. در ویکوزیتی طبیعی، طول رشته‌های تشکیل شده بیشتر از ۲ سانتیمتر می‌باشد.

 pH:

pH نمونه باید در طی حداکثر یک ساعت پس از نمونه‌گیری سنجیده شود.  pH نمونه مایع منی طبیعی در محدوده ۸/۵- ۷/۲ می‌باشد.

شمارش اسپرم‌ها (Sperm count):

شمارش اسپرم‌ها با استفاده از لام نئوبار و یا با استفاده از دستگاه‌های مخصوص آنالیز اسپرم صورت می‌گیرد. شمارش طبیعی اسپرم‌ها در محدوده ۲۰۰- ۲۰ میلیون در میلی‌لیتر می‌باشد. تعداد بسیار پایین و یا بسیار بالای اسپرم‌ها می‌تواند با ناباروری در ارتباط باشد. شمارش اسپرم‌ها می‌تواند از یک روز به روز دیگر فرق نماید. بنابراین بهتر است که این تست، دو مرتبه تکرار شده و در صورت لزوم، نمونه سومی هم به مدت سه هفته پس از آزمایشات قبلی گرفته و آزمایش تکرار شود.

داروهای ضد سرطان، آزاتیوپرین، سیمتیدین، استروژن‌ها، کتوکونازول و متیل تستسترون ممکن است موجب کاهش تعداد اسپرم‌ها شوند. تولید مایع منی وابسته به عملکرد بیضه‌ها بوده و بررسی مایع منی در حقیقت بررسی عملکرد بیضه‌ها می‌باشد. تولید ناکافی اسپرم‌ها در مواردی از قبیل نارسایی اولیه گنادها (سندروم کلاین فلتر، عفونت، دریافت اشعه و یا اورکیدکتومی) و یا نارسایی ثانویه گنادها (ایجاد شده به وسیله بیماری‌های هیپوفیزی) دیده می‌شود.

در صورت کاهش تعداد اسپرم‌ها، ممکن است تست قروکتوز درخواست شود. در حالت طبیعی، سطح فروکتوز مایع منی، بیش از mg/dl 150 می‌باشد.

بررسی حرکت اسپرم (Motility):

بررسی حرکت اسپرم‌ها با استفاده از بررسی روی لام و یا توسط دستگاه‌های مخصوص آنالیز اسپرم صورت می‌گیرد. در موارد طبیعی بایستی بیش از ۵۰ درصد اسپرم‌ها دارای حرکت پیشرونده و یا بیشتر از ۲۵ درصد اسپرم‌ها دارای حرکت پیشرونده سریع در طی ۶۰ دقیقه پس از جمع‌آوری نمونه باشند.

تحرک اسپرم‌ها ممکن است به صورت زیر نیز بیان شود:

کلاس A: حرکت پیشرونده سریع

کلاس B: حرکت پیشرونده کند

کلاس C: حرکت غیر پیشرونده

کلاس D: بدون حرکت

در صورت کاهش تحرک اسپرم‌ها به ویژه زمانی که اسپرم‌ها به صورت توده‌ای (Clumping) کنار هم قرار گرفته باشند، ممکن است تست بررسی آنتی‌بادی ضد اسپرم در مرد درخواست شود.

مرفولوژی اسپرم‌ها (Morphology):

بررسی مرفولوژی اسپرم‌ها با استفاده از بررسی روی لام و یا توسط دستگاه‌های مخصوص آنالیز اسپرم صورت می‌گیرد. در موارد طبیعی باید بیش از ۳۰ درصد اسپرم‌ها دارای شکل طبیعی باشند. برای بررسی مرفولوژی اسپرم‌ها ابتدا یک اسمیر (گسترش) تهیه شده و سپس از رنگ‌آمیزی پاپانیکولائو استفاده می‌شود.

زنده بودن اسپرم‌ها (Vitality):

در موارد طبیعی باید بیش از ۷۵ درصد اسپرم‌ها زنده باشند.

چنانچه نتایج حاصل از بررسی مایع منی، طبیعی گزارش شوند و همچنان مسئله ناباروری در زوج مطرح باشد، تست بررسی آنتی‌بادی های ضد اسپرم در زن باید انجام شود.

تعریف برخی اصطلاحات مورد استفاده در آزمایش مایع منی:

  • نورموزوسپرمی (Normozoospermia): مایع منی طبیعی مطابق با مقادیر رفرانس
  • الیگوزوسپرمی (Oligozoospermia): تعداد اسپرم‌های کمتر از محدوده طبیعی
  • آستنوزوسپرمی (Asthenozoospermia): میزان تحرک کمتر از حد طبیعی اسپرم‌ها
  • تراتوزوسپرمی (Teratozoospermia): میزان مرفولوژی کمتر از حد طبیعی اسپرم‌ها
  • الیگوآستنوتراتوزوسپرمی (Oligoasthenoteratozoospermia): تعداد، تحرک و مرفولوژی کمتر از حد طبیعی اسپرم‌ها
  • آزوسپرمی (Azoospermia): فقدان اسپرم‌ها در مایع منی (که تقریباً در ۲% از مردان نابارور مشاهده می‌شود).
  • آاسپرمی (Aspermia): فقدان مایع منی

یک آزمایش طبیعی مایع منی به تنهایی برای بررسی ناباروری مردان کافی نبوده و باید اسپرم‌ها در مجاورت ترشحات سرویکال قرار گرفته (آزمایش Sims-Hunter) و سپس از نظر بقا بررسی شوند.

بررسی‌های باکتریولوژیکی (Bacteriological analysis):

در شرایط طبیعی مایع منی یک محیط استریل می‌باشد. در برخی موارد مشکوک به عفونت در مایع منی، ممکن است کشت مایع منی از نظر باکتری‌های هوازی و یا غیر هوازی درخواست گردد.

بررسی‌های بیوشیمیایی (Biochemical analysis):

آزمایش فروکتوز به عنوان یک مارکر برای سمینال وزیکل، آزمایشات روی، اسید سیتریک و یا اسید فسفاتاز به عنوان مارکرهایی برای پروستات و کارنیتین و آلفا- گلوکوزیداز به عنوان مارکرهایی برای اپیدیدم از جمله بررسی‌های بیوشیمیایی مایع منی می‌باشند. فروکتوز مایع منی، عملکرد ترشحی کیسه‌های منی را منعکس می‌نماید.

آنتی‌بادی‌های ضد اسپرماتوزوئیدها (ASA) (Antispermatozoal antibody):

اسامی دیگر این آزمایش شـــــــــــــامل Sperm agglutination and inhibition، Sperm antibodies، Antisperm antibodies و Infertility screen می‌باشد.

آزمایش بررسی آنتی‌بادی‌های ضد اسپرم، یک تست غربالگری ناباروری برای تشخیص آنتی‌بادی‌های ضد اسپرم می‌باشد. این آنتی‌بادی‌ها علیه آنتی‌ژن‌های اسپرم بوده و با اختلال در عملکرد اسپرم‌ها از قبیل تحرک اسپرم‌ها، نفوذ در موکوس سرویکال و نفوذ در اسپرم، منجر به کاهش باروری می‌گردند که در موارد شدید، تزریق درون سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI) (Intracytoplasmic sperm injection) تنها راه درمان است. این آزمایش معمولاً در زوج‌های نابارور مورد استفاده قرار گرفته و ممکن است در خون مردان مبتلا به انسداد مجاری وابران (efferent) (یک عامل شایع در ایجاد تعداد اسپرم‌های پایین و یا تحرک ضعیف) و همچنین در ۷۰- ۳۰ درصد مردانی که قبلا وازکتومی داشته‌اند یافت گردد. بازجذب اسپرم‌ها از مجاری مسدود شده منجر به تشکیل اتو آنتی‌بادی‌هایی علیه آنتی‌ژن‌های اسپرم‌ها می‌گردد که منجر به واکنش‌های ایمنی می‌گردد.

آنتی‌بادی‌های از نوع IgA علیه دم اسپرم‌ها موجب کاهش تحرک اسپرم‌ها و کاهش قدرت نفوذ آنها به درون موکوس سرویکال می‌گردد. آنتی‌بادی‌های از نوع IgG علیه اسپرم‌ها موجب بلوکه شدن واکنش اسپرم- تخمک می‌گردد. تیترهای بالای اتو‌آنتی‌بادی‌های از نوع IgG معمولاً با دژنراسیون بیضه‌ها متعاقب وازکتومی در ارتباط می‌باشد که نشان دهنده این نکته است که چرا ۵۰ درصد مردها حتی پس از بازگرداندن موفقیت آمیز وازکتومی، همچنان نابارور باقی می‌مانند.

معمولاً تیتر بالای آنتی‌بادی‌های علیه اسپرم در مردان، یک فاکتور قوی به نفع ناباروری در این افراد می‌باشد. برای تیتر پایین این آنتی‌بادی‌ها اهمیتی ذکر نشده است. آنتی‌بادی‌های ضد اسپرم در سرم تقریباً ۲۰ درصد از خانم‌ها یافت می‌گردد. با این وجود، اغلب این خانم‌ها، حامله می‌شوند، بنابراین اهمیت این آنتی‌بادی‌ها در خانم‌ها روشن نشده است.

آنتی‌بادی‌های ضد اسپرم همچنین در اسپرم مردان نابارور و سرویکال موکوس زنان نابارور یافت شده است.

 

:References

۱-WHO Task force on methods for the regulation of male fertility. 2001.

۲-Tietz Textbook of Clinical Chemistry and Molecular Diadnosis. 2006; Fourth Edition.

۳-Harrisons principles of internal medicine. 2005; 16th Edition.

۴-Harrisons principles of internal medicine. 2005; 16th Edition.

۵-Guyton AC and Hall JE. Textbook of medical physiology. 2006; 11th Edition.

۶-Pagana KD and Pagana TJ. Diagnostic and laboratory test refrence. 2005; 7th Edition.

۷-A Manual of Medical Laboratory Technology. Patel A.H. Navaneet Publication . 1994.

۸-Henrys Clinical Diagnosis and Management by Laboratory Methods. 2007; Twenty-First Edition.

آنالیز اسپرم (۲)

آزمایش اسپرم (قسمت اول)

اسپرموگرام کامپیوتری

آنالیز اسپرم۳

 برای دانلود پی دی اف بر روی لینک زیر کلیک کنید

برچسبها
  • اسپرموگرام
  • محمد علی‏محمدی
  • مراد رستمي
  • معصومه جرفي

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ویژه ها
آب مقطر گیری / اتوکلاو / اسپکتروفتومتر / انکوباتور / بن ماری / پی اچ متر / دیسپنسر / دیونایزر / روتاتور / سانتریفیوژ / سمپلر / فتومتر / شیکر / فور / میکروتوم / میکروسکوپ / هات پلیت / هود / محلولها / محیط کشت / مواد شیمیایی / پرینتر / یو پی اس/ استابلایزر / آموزش / اتوآنلایزر بیوشیمی / اسپرم آنالایزر / الایزا پروسسور / الایزا ریدر / الایزا واشر / الکتروفورز / الکترولیت آنالایزر / ایمونوآنالایزر / بلاد گس / پی سی آر / سل کانتر / سدیمان آنالایزر / کمی لومینه سانس / کیتها: بیوشیمی، سرولوژی، الایزا و ... / وسائل یک بار مصرف / نرم افزار / تعمیرات و نگهداری / کابینت و سکوبندی / شیشه آلات / جویای کار / فرصت شغلی / فروش ویژه اتوکلاو / تعمیرات و تامین قطعات و کالیبراسیون سیستم های الایزا ریدر و الایزا واشر اتوماتیک و فتومتر / یخچال و فریزرهای آزمایشگاهی / میکسر ESR / پیوند دستگاههای مدرن و کیتهای تولید داخل / تولید کننده سانتریفیوژ آزمایشگاهی / کیتهای الایزای قیمت مناسب / محصولات اسکلاو / فروش آزمایشگاه /