عوامل مداخله‌گر، تداخلات دارویی و مقادير بحراني در تست‌هاي بیوشيمي (2)

عوامل مداخله‌گر، تداخلات دارویی و مقادير بحراني در تست‌هاي بیوشيمي (2)

علی خوش‌نژاد (کارشناس ارشد بیوشیمی بالینی)

مجتبی خشوعی پاریزی (کارشناس آزمایشگاه )

حسین عبادی فرد (کارشناس آزمایشگاه)

دانشگاه علوم پزشکی قم

 

 AST / SGOT (Aspartate Aminotransferase)

 عوامل مداخله‌گر:

  • هموليز
  • ناتواني در حفظ حالت ناشتايي
  • ورزش شديد قبل از آزمايش سبب افزايش سطحAST مي‌شود.
  • كمبود پيريدوكسين (بري‌بري يا حاملگي)، بيماري شديد كبدي و طولاني مدت، اورمي و كتواسيدوز ديابتي ممكن است سبب كاهش سطحAST شوند.
  • فعاليت شديد عضلاني

تداخلات دارویی:

  • داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح AST شوند:

داروهای ضد فشار خون بالا، عوامل کولینرژیک، ضد انعقادهای کومارینی، ترکیـــبات دیژیتال، اریترومایسین ،ایزونیازید، متیل دوپا ،قرص‌های ضد بارداری، مواد مخدر، سالیسیلات‌ها، داروهای هپاتوتوکسیک، رنگ‌ها، وراپامیل.

مقادیر بحرانی:

  • مقدار AST بیشتر از سه برابر حد فوقاني رنج طبيعي يا نسبت AST به ALT بزرگتر از يك

ALT / SGPT (Alanine Aminotransferase)

 عوامل مداخله‌گر:

  • همولیز
  • تزریقات عضلانی قبلی ممکن است سبب افزایش سطح ALT شوند.
  • كاهش ALT را در سوء تغذيه و عفونت‌هاي دستگاه ادراري تناسلي داريم.

تداخلات دارویی:

  • داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح ALT شوند:

استامینوفن، آلوپورینول،PAS ، آمپی‌سیلین، آزاتیوپرین،کاربامازپین، سفالوسپورین‌ها، کلوفیبرات، کلردیازپوکساید، کلرپروپامید، کلوگزاسیلین، کدئین، دیکومارول، ایندومتاسین، ایزونیازید، متوترکسات، متیل‌دوپا، نفسیلین، نالیدیکسیک اسید، نیتروفورانتوئین، قرص‌های ضد بارداری، اگزاسیلین، فنوتیازین‌ها، فنی‌توئین، فنیل‌بوتازون، پروکایین‌آمید، پروپوکسی‌فن، پروپرانالول، کینیدین، سالیسیلات‌ها، تتراساکلین، وراپامیل

 ALP (Alkaline Phosphatase)

 عوامل مداخله‌گر:

  • حاملگي باعث افزايش سطح ALP مي‌شود.
  • سن و جنس
  • شكستگي استخوان در حال بهبودي باعث افزايش سطح ALP مي‌شود.
  • غذاي چرب 2 تا 3 ساعت قبل از انجام آزمايش موجب افزايش سطح ALP مي‌شود.
  • سرم تا زمان انجام آزمايش بايد در يخچال نگهداري شود چون گرما به صورت كاذب نتايج را افزايش مي‌دهد.
  • بايد حداكثر تا چهار ساعت آزمايش بر روي نمونه انجام شود، چون تأخیر موجب افزايش سطح ALP مي‌گردد.
  • تزريق داخل وريدي آلبومين گاهي باعث افزايش سطح ALP تا چند روز مي‌شود.
  • جمع‌آوري خون در لوله‌هاي حاوي ضد انعقادهاي EDTA فلورايد و اگزالات سبب كاهش سطح ALP مي‌شود.

تداخلات دارویی:

  • داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح ALP شوند:

آلبومین ساخته شده از بافت جفت، آلوپورینول، آنتی‌بیوتیک‌ها، آزاتیوپرین، کلشی‌سین، فلورایدها، ایندومتاسین، ایزونیازید، متوترکسات، متیل دوپا، اسید نیکوتینیک، فنوتیازین، پروبنسید، تتراساکلین، وراپامیل

  • داروهاي زير ممكن است سبب کاهش سطح ALP شوند:

آرسنیک‌ها، سیانیدها، فلوریدها، نیتروفورانتوئین، اگزالات‌ها، املاح روی

Total Calcium

عوامل مداخله‌گر:

  • سرپا ايستادن يا فعاليت طولاني قبل از آزمايش
  • توقف خون در وريد يا ايجاد هموليز در خلال نمونه‌گيري
  • نگهداري طولاني مدت نمونه خون سبب افزايش كاذب كلسيم خون مي‌شود.
  • مسموميت با ويتامينD ممكن است سطح كلسيم سرم را بالا ببرد.
  • مصرف زياد شير ممكن است سطح كلسيم سرم را بالا ببرد.
  • pH سرم سطح كلسيم را تحت تأثير قرار مي‌دهد. كاهش pH سرم سبب افزايش سطح كلسيم مي‌شود.
  • بستن طولاني مدت گارو pH سرم را كاهش مي‌دهد و به صورت كاذب سطح كلسيم را افزايش مي‌دهد.
  • در حالت طبيعي كلسيم مختصري نوسان روزانه دارد و اوج آن درساعت 9 شب اتفاق مي‌افتد.
  • هيپوآلبينمي به صورت تصنعي با كاهش سطح كلسيم تام همراه است.

تداخلات دارویی:

  • داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح كلسيم سرم شوند:

املاح كلسيم، هيدرالازين، ليتيوم، ارگوكلسيفرول، ويتامين D، هورمون تيروئيد، آنتي اسيدهاي قليايي، آندروژن‌ها

  • داروهاي زير ممكن است سبب كاهش سطح كلسيم سرم گردند:

استازولاميد، داروهاي ضد تشنج، آسپاراژيناز، آسپرين، كلسي‌تونين، هپارين، ملين‌ها، سيس‌پلاتين، كورتيكو استروئيدها، ديورتيك‌هاي قوس هنله، املاح منيزيم، استروژن‌ها، آمبوترول، قرص‌هاي ضد بارداري

  • اگر بيمار دارويي مصرف مي‌كند كه با نتايج كلسيم سرم مداخله مي‌كند از 8 ساعت قبل از انجام آزمايش آن را قطع كند.

مقادیر بحرانی:

Test Units Lower Limit Upper Limit Comments
Calcium mg/dl 6.0 13 Serum or plasma
Calcium (children) mg/dl 6.5 12.7 Serum or plasma
Calcium, ionized mmol/L 0.75 12.7 plasma

 

   Phosphorus

 عوامل مداخله‌گر:

  • سطح فسفر در بچه‌ها در حالت طبيعي بالاتر است.
  • سطح فسفر با هموليز خون به صورت كاذب بالا مي‌رود بنابراين هرچه سريع‌تر سلول‌ها بايد از سرم جدا شوند.
  • دو تا سه ساعت پس از خوردن ملين سطح فسفر تا 5 mg/dl ممكن است افزايش يابد، اين افزايش گذراست (5 تا6 ساعت)
  • تنقيه اخير فسفات سبب افزايش سطح فسفر مي‌شود.
  • سطح فسفر نوسان فصلي دارد: در ماه‌هاي فصل بهار در بالاترين حد و در زمستان در پايين‌ترين ميزان قرار دارد.
  • هموليز سبب افزايش سطح فسفر مي‌شود.
  • غذاهاي غني از كربوهيدرات و كربوهيدرات داخل رگي سبب كاهش فسفر مي‌شوند چون فسفر همراه گلوکز وارد سلول مي‌شود.

تداخلات دارویی:

  • داروهای زير ممكن است سبب افزایش سطح فسفر شوند:

داروهای متی‌سیلین، استروئیدها، برخی دیورتیک‌ها (فوروزماید و تیازیدها) و ویتامین D (زیاده‌روی درمصرف)

  • داروهای زير ممكن است سبب کاهش سطح فسفر شوند:

آنتی‌اسیدها، آلبوترول، داروهای بیهوشی، استروژن‌ها، انسولین، قرص‌های ضد بارداری و مانیتول

اغلب علل هيپوكلسيمي سبب افزايش فسفر مي‌شوند به استثناي كمبود ويتامينD  که فسفر را كاهش می‌دهد.

 مقادیر بحرانی:

Comments Upper Limit Lower Limit Units Test
Serum or plasma 8.9 1.0 mg/dl Phosphorus

 Iron(Fe)

 عوامل مداخله‌گر:

  • هموليز و آلودگي لوله آزمايش با آهن به صورت كاذب آهن سرم را افزايش مي‌دهند.
  • آهن در نمونه‌هاي ليپميك به صورت كاذب كاهش مي‌يابد.
  • رگل (عادت ماهيانه) سبب كاهش آهن سرم مي‌شود آهن در دوره قبل از رگل افزايش پيدا مي‌كند.
  • تزريق خون اخير آهن سرم را تغيير مي‌دهد. اگر بيمار خون دريافت كرده است آزمايش آهن سرم را 4 روز بايد به تأخير انداخت.
  • تجويز اخير راديو ايزوتوپ‌ها در آزمايش فريتين تداخل ايجاد مي‌كند.
  • بيماري‌هاي هموليتيك ممكن است به صورت كاذب محتواي آهن را بالا نشان دهند.
  • نوسان روزانه آهن سرم:

در ميانه صبح    مقادير طبيعي

در ميانه بعد از ظهر مقادیر پايين

حوالي نصف شب خيلي پايين است

در سطح كمتر از 45 mg/dl نوسانات روزانه ناپديد مي‌شود.

  • محروميت از خواب يا استرس شديد سبب كاهش سطح آهن مي‌شود.

تداخلات دارویی:

  • داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح آهن سرم شوند:

كلرامفنيكل، دكستران، استروژن‌ها، اتانول، تركيبات آهن، متيل دوپا و قرص‌هاي ضد بارداري

  • داروهاي زير ممكن است سبب كاهش آهن سرم شوند:

ACTH، كلسترامين، كلشي‌سين، دفروكسامين، متي‌سيلين‌، تستسترون

  • داروهاي زير ممكن است سبب تغيير در سطحTIBC شوند:

فلوريدها و قرص‌هاي ضد بارداري سبب افزايش سطحTIBC  مي‌شوند.

ACTH و كلرامفنيكل سبب كاهش سطح  TIBCمي‌شوند.

 CPK (Creatine Phosphokinase)

 عوامل مداخله‌گر:

  • ضربه عضلاني، تزریق‌های IM، ورزش شديد و عمل جراحی که اخیراً انجام شده باشد ممکن است موجب افزایش سطح این آنزیم شود
  • ابتدای بارداری ممكن است سبب كاهش سطح این آنزیم شود.
  • ناشتا بودن، گرسنگي زياد
  • حجم عضله با سطح طبیعی CPK بیمار ارتباط مستقیم دارد.

تداخلات دارویی:

  • داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح CPK شوند:

آمفوتریپسین B، آمپی‌سیلین، بعضی از داروهای بیهوشی، ضد انعقادها، آسپرين، کلو فیبرات، دگزامتازون، فوروزماید (لازیکس)،کاپتوپیریل، کولشیسین، الکل، استاتین‌ها، لیتیوم، لیدوکائین، پروپرانولول، مورفین

LDH (Lactate Dehydrogenase)

عوامل مداخله‌گر:

  • ورزش شديد ممکن است سبب افزایش LDH تام و ایزوآنزیم‌های 5 و 2 و 1 LDH شود.
  • هموليز نمونه سبب افزایش کاذب سطوح LDH می‌شود.
  • حاملگي، دريچه‌هاي قلبي مصنوعي، جراحي اخير

تداخلات دارویی:

  • داروهاي زير ممكن است سبب افزايش سطح LDH شوند:

الکل، داروهای بیهوشی، آسپرين، کلوفیبرات، فلورایدها، میترامایسین، مخدرها، پروکایین آمید

اسيد آسكوربيك ممکن است سبب كاهش سطح LDH شود.

 

منابع :

1:   کتاب جامع تست‌های تشخیصی و آزمایشگاهی پاگانا تیموتی جیمز پاگانا 2010

2:     تفسیر بالینی آزمایش‌های پزشکی- دکتر ایوب ابراهیمی

3:     مجموعه تست‌های آزمایشگاهی (تست‌های بیوشیمی) – آزمایشگاه مرجع سلامت

Tietz textbook of  clinical chemistry and molecular diagnostics, Table 56-3 Critical Value , Fourth Edition , 2006

       

عوامل مداخله‌گر، تداخلات دارویی و مقادير بحراني در تست‌هاي بیوشيمي (3)

عوامل مداخله‌گر، تداخلات دارویی و مقادير بحراني در تست‌هاي بیوشيمي ( 1)

برای دانلود پی دی اف بر روی لینک زیر کلیک کنید

پاسخی قرار دهید

ایمیل شما هنوز ثبت نشده است.