بیماری‌زایی مالاریا

انگل‌های مالاریا

بیماری‌زایی انگل‌های مالاریای انسانی

(Pathogenesis of Human Malaria Parasites)

گردآوری و تألیف:

 دکتر احمد مردانی

استادیار مؤسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون

 

در مرحله شیزوگونی نسجی (pre-erythrocyticschizogony یا primary exo-erythrocytic) به دلیل اینکه انگل‌های مالاریا کمترین تغییر هیستوپاتولوژیکی در بافت کبد ایجاد می‌کنند، هیچگونه علائم بالینی و یا اختلالی در انسان مشاهده نمی‌شود. بیماری‌زایی پلاسمودیوم‌ها (Plasmodia) در مرحله شیزوگونی خونی (erythrocyticschizogony) با پاره شدن گلبول‌های قرمز آلوده و آزاد گشتن مروزوئیت‌های خونی (erythrocyticmerozoites)، پیگمان‌ها (pigments)  و مواد محلول متابولیک در جریان خون و همچنین پاسخ ایمونولوژیک میزبان به مواد آنتی‌ژنیک انگل آغاز می‌گردد. فاصله زمانی بین ورود اسپوروزوئیت‌ها (sporozoites)  به بدن و ظهور علائم بالینی که معمولاً نه تا 40 روز برحسب گونه پلاسمودیوم به طول می‌انجامد را دوره کمون (incubation period) و فاصله زمانی بین ورود اسپوروزوئیت‌ها به بدن و ظهور انگل در خـــون محـــیطی (parasitemia) را دوره قبل از ظهور انگل (pre-patent period) می‌گویند که معمولاً نه تا 16 روز در گونه‌های مختلف پلاسمودیوم‌های انسانی است.

در اوایل بیماری که پاره شدن گلبول‌های قرمز همزمان انجام نمی‌گیرد، معمولاً علائم نامنظم بوده و به‌صورت ناراحتی‌های خفیف مانند خستگی، کوفتگی، سردرد، تهوع و استفراغ، لرزهای خفیف، درد کمر و تب‌های خفیف بروز می‌نماید. این حالت دو تا سه روز طول می‌کشد و بیمار به حالت عادی و طبیعی برمی‌گردد تا اولین حمله بیماری مالاریا (paroxysm) که با همزمان شدن پارگی گلبول‌های قرمز انگل‌دار بعد از یکی دو مرحله شیزوگونی خونی رخ می‌دهد، انجام شود.

در برخی موارد قبل از حمله مالاریا، علائم اولیه به اندازه‌ای خفیف هستند که بیمار متوجه آن نمی‌شود و یا فقط احساس کسالت خفیفی می‌نماید. البته گاهی تب و سردرد شدید همراه با تهوع و استفراغ دیده می‌شود که ممکن است با بیماری‌های دیگری نظیر حصبه، مننژیت، آنفلوانزا و سرماخوردگی اشتباه شود.

حمله مالاریا (paroxysm) دارای سه مرحله متوالی لرز (cold stage)، تب (hot stage) و تعریق (sweating stage) می‌باشد. مرحله لرز شروع حمله مالاریا است که معمولاً 15 تا 60 دقیقه به طول می‌انجامد. در این مرحله علاوه بر لرز معمولی، سردرد شدید، درد کمر، گاهی تهوع همراه با استفراغ، کوفتگی، خشکی و رنگ‌پریدگی پوست، کبودی لب و گود افتادن چشم‌ها نیز مشاهده می‌شود. پس از طی شدن مرحله لرز، مرحله تب آغاز می‌شود که با علائمی شامل احساس گرما، گُل انداختن صورت، تنفس سریع، سردرد، سرگیجه، استفراغ و هذیان همراه است. این مرحله از حمله مالاریا دو تا شش ساعت طول می‌کشد که البته در مالاریای فالسی‌پاروم (falciparum malaria)  دوره تب طولانی‌تر می‌باشد.

با پایان یافتن مرحله تب، به‌تدریج علائم تخفیف یافته و بیمار ضمن تعریق فراوان، احساس آرامش می‌کند و تمایل به خوابیدن دارد. مدت زمان مرحله تعریق دو تا چهار ساعت می‌باشد (شکل 1).

پس از طی شدن مراحل سه‌گانه حمله مالاریا (معمولاً پنج تا 11 ساعت)، بیمار احساس بهبودی پیدا می‌کند و برحسب گونه پلاسمودیوم در یک یا دو روز فاصله بین حمله‌های مالاریا بیمار حالت عادی و طبیعی داشته و تنها کمی احساس ضعف می‌کند و دمای بدنش چند عشر کمتر از حد طبیعی است. حمله مالاریا در پلاسمودیوم‌های ویواکس (Plasmodium vivax)، فالسی‌پاروم (Plasmodium falciparum) و اوال (Plasmodium ovale) یک روز در میان و در پلاسمودیوم مالاریه (Plasmodium malariae)  دو روز در میان رخ می‌دهد. در صورت عدم تشخیص و درمان بیماری مالاریا، حمله‌های مالاریا ادامه می‌یابد و به‌تدریج در بیمار مصونیت نسبی به وجود می‌آید که منجر به کاهش شدت علائم و بهبودی موقت و یا همیشگی می‌گردد.

ضعف عمومی، کم‌خونی (anemia)، بزرگی کبد و طحال (hepathosplenomegaly)، رنگ پوست زرد مایل به خاکستری و تحلیل قوای جسمانی و فکری علائمی هستند که بعد از چندین حمله مالاریا عارض می‌شود. اگر مالاریای فالسی‌پاروم یا سه یک بدخیم (malignanttertian malaria) سریع و به‌موقع تشخیص و درمان داده نشود، به مالاریای شدید (severe malaria) با پیش‌آگهی prognosis)) بد و وخیم منتهی می‌گردد.

از علائم و عوارض مالاریای شدید می‌توان به مالاریای مغزی (cerebral malaria)، تشنج، هیپوگلیسمی (hypoglycemia)، اسیدوز متابولیک با تنگی نفس، نارسایی حاد کلیوی، مالاریای سرد (algid malaria)، پارازیتمی شدید (hyperparasitemia)، خونریزی‌های غیرطبیعی، کم‌خونی شدید، هموگلوبینوری (hemoglobinuria)، خیز ریوی (pulmonary edema)، انعقاد منتشره داخل عروقی (DIC)، افت ناگهانی فشارخون، تب پیشاب سیاه (black-water fever) و اسهال خونی (dysentery) اشاره کرد [1،2].

 انگل‌های مالاریا

شکل 1: علائم بالینی بیماری مالاریا به تفکیک بافت‌ها و نواحی مختلف بدن [3]

 

بیماری‌زایی پلاسمودیوم فالسی‌پاروم به علت اتصال گلبول‌های قرمز آلوده به اشکال رسیده چرخه زندگی انگل، به سلول‌های اندوتلیال عروقی است [8-4]. در مالاریای فالسی‌پاروم به علت چسبیدن گلبول‌های قرمز حاوی اشکال رشد‌کرده مرحله شیزوگونی خونی به سلول‌های اندوتلیال بافت‌های مختلف میزبان (cytoadherence) و در ادامه توقف و تجمع آنها در داخل عروق (sequestration)، فقط تروفوزوئیت‌های جوان (young trophozoites) و یا گامتوسیت‌ها (gametocytes) در خون محیطی دیده می‌شوند [1،4،7،9]. این اتصال و تجمع علاوه بر فراهم آوردن محیط خیلی مناسب برای رشد (محیط کم اکسیژن)، از گردش گلبول‌های انگل‌دار در طحال و غدد لنفاوی ممانعت کرده و مانع از تخریب انگل‌ها می‌شود [4،7،9،10]. این در حالی است که اتصال و تجمع برای میزبان به دلیل رخداد کشنده‌ترین شکل بیماری مالاریا یعنی مالاریای مغزی، بسیار مضر می‌باشد [15-11].

 

منابع:

  1. ادریسیان غـلام‌حسین، رضائیان مصطفی، قربانی مهـدی، کشاورز حسین، محب‌علی مهـدی. تک‌یاخته‌شناسی پزشکی. انتشارات دانشگاه علوم پزشکی تهران، چاپ اول،1386.
  2. Markell EK, John DT, Krotoski WA. 1999. Medical Parasitology, 8th ed. W.B. Saunders Company, Philadelphia, USA.
  3. http://en.wikipedia.org/wiki/پَروَنجا:Symptoms_of_Malaria.png
  4. Miller L. Distribution of mature trophozoites and schizonts of Plasmodium falciparum in the organs of Aotustrivirgatus, the night monkey. Am J Trop Med Hyg 1969; 18:860-865.
  5. Langreth SG, Petersen E. Pathogenesis, stability and immunogenicity of a knobless clone of Plasmodium falciparum in Columbian owl monkeys. Infect Immun 1985; 47:760-766.

6.Raventos-Suarez C, Kaul DK, Macaluso I, Nagel R. Membrane knobs are required for the microcirculatory obstruction induced by Plasmodium falciparum-infected erythrocytes. ProcNatlAcadSci USA 1985; 82:3829-3833.

7.Udeinya IJ, Schmidt JA, Aikawa M, Miller LH, Green I. Falciparum malaria-infected erythrocytes specifically bind to cultured human endothelial cells. Science 1981; 213:555-557.

  1. Schmidt JA, Udeinya IJ, Leech JH, Hay RJ, Aikawa M, Barnwell JW, Green I, Miller LH. Plasmodium falciparum malaria. An amelanotic melanoma cell line bears receptors for a knob ligand on infected erythrocytes. J Clin Invest 1982; 70:379-386.

9.Schnitzer B, Sodeman T, Mead ML, Contacos PG. Pitting function of the spleen in malaria. Science 1972; 177:175-177.

  1. David PH, Hommel M, Miller LH, Udeiya IJ, Oligino LD. Parasite sequestration in P. falciparum malaria: spleen and antibody modulation of cytoadherence of infected erythrocytes. ProcNatlAcadSci USA 1983; 80:5075-5079.

11.Edington GM. Cerebral malaria in the gold coast African four autopsy reports.Ann Trop Med Parasit 1954; 48:300-306.

  1. Phillips RE, Warrell DA. The pathophysiology of severe falciparum malaria. Parasitol Today 1986; 2:271-282.
  2. Spitz S. The pathology of acute falciparum malaria.MilitSurg 1946; 99:555-572.

14.Warrell DA. Pathophysiology of severe falciparum malaria in man. Parasitology 1987; 94:S53-576.

15.Wickramasinghe SN, Phillips RE, Looareesuwan S, Warrell DA, Hughes M. The bone marrow in human cerebral malaria: parasite sequestration within sinusoids. Br J Haemat 1987; 66:295-306.

تاریخچه مالاریا (malaria)

درمان مالاریا

پلاسمودیوم فالسی‌پاروم و پروتئین  Knob

مروری کوتاه بر روش‌های تشخیص آزمایشگاهی عفونت مالاریا

آنتی‌ژن‌های پلاسمودیوم فالسی‌پاروم

برای دانلود پی دی اف بر روی لینک زیر کلیک کنید

برچسبها
  • انگل‌های مالاریا
  • پلاسمودیوم
  • دکتر احمد مردانی
  • شیزوگونی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *