پاسخ سیستم ایمنی در برابر قارچ‌ها (۱)

پاسخ سیستم ایمنی در برابر قارچ‌ها

پاسخ سیستم ایمنی در برابر قارچ‌ها

بخش نخست

 دکتر محمد قهری

www.ghahri.ir

مقدمه

قارچ‌های بااهمیت از نظر پزشکی در یک گروه بسیار متنوع قرار دارند؛ برخی از آن‌ها شیوع فراوانی در محیط داشته و چالش نیرومندی با سیستم ایمنی انسان دارند، حتی در درون گونه‌ها اختلافات و تنوع در مرفولوژی وجود دارد و این ناهمسانی با تغییرات مرتبط در آنتی‌ژن‌های سطحی مرتبط است و فقط به قارچ‌های دوشکلی محدود نیست. به‌عنوان مثال در میزبانان حساس، کونیدی‌های استنشاق‌شده‌ی آسپرجیلوس، پوشش‌های سطحی مومیِ خود را ریخته (shed)، متورم شده و آنتی‌ژن‌های سطحی جدیدی را بروز می‌دهند، سپس ژرمیناسیون انجام می‌گیرد تا عناصر رشته‌ای (هایفی) را تشکیل دهند که آن‌ها هم به‌نوبه‌ی خود دارای آنتی‌ژن‌های مجزای دیگری هستند. این تغییرات سطحی موجب برانگیخته شدن پاسخ‌های ایمنی سلولی و همورال مشخص در میزبان می‌شوند. کاندیدا آلبیکنس درون بافت‌ها به‌صورت بلاستوکونیدی‌های شبه مخمری، سودوهایفی و هایفی رشد می‌کند که در بیان آنتی‌ژن‌های سطحی با یکدیگر اختلاف دارند. علاوه بر این کاندیدا آلبیکنس و سایر قارچ‌ها می‌توانند در شرایط داخل بدن فرکانس بالائی از سویچ کردن (قابل توارث) فنوتیپ‌های آنتی‌ژنیک سطحی را نشان دهند. طیف وسیعی از مکانیزم‌های دفاع میزبان تکامل یافته تا از انسان‌ها در مقابل قارچ‌ها محافظت نمایند. حتی پاتوژن‌ترین قارچ‌های دیمورفیک یعنی کوکسیدیوئیدس ایمیتیس و هیستوپلاسما کپسولاتوم معمولاً در افرادی‌ که سیستم ایمنی آن‌ها دست‌نخورده و سالم است عفونت‌های بدون علامت و یا خودمحدودشونده ایجاد می‌کنند. این مسئله به‌ویژه در مورد قارچ‌های فرصت‌طلب ساپروفیتیک صدق می‌کند، بنابراین پیامد واکنش متقابل میزبان و قارچ معمولاً به این بستگی دارد که وضعیت دفاعی میزبان چگونه است و اکثر عفونت‌های جدی قارچی در افرادی واقع می‌شود که در یک یا چند جزء از دفاع‌های ایمنی خود نقص داشته باشند. آگاهی از نوع سازش (compromise) که یک میزبان را مبتلا و درگیر می‌کند کلینیسین را قادر می‌سازد که در مورد اینکه کدام میکوز احتمال وقوع دارد پیش‌بینی‌هایی را انجام دهد (جدول شماره ۱). از طرف دیگر یک فرد اگر بدون اینکه اختلال شناخته‌شده‌ای در سیستم ایمنی داشته باشد، دچار یک عفونت منتشره‌ی قارچی شود حتماً باید برای یافتن نقص یا نارسائی زمینه‌ای در سیستم ایمنی به‌ویژه از نظر ایدز مورد تحقیق و بررسی قرار گیرد.

سیستم ایمنی در برابر قارچ‌ها

هایفی، بلاستوکونیدی و کلامیدوکونیدی (کاندیدا آلبیکنس)

سیستم ایمنی در برابر قارچ‌ها

تصویر میکروسکوپ الکترونی از عناصر قارچی فاگوسیت‌شده توسط نوتروفیل‌ها

بخش‌های بعدی در این نوشتار اجزای مختلف پاسخ سیستم ایمنی میزبان را در مقابل قارچ‌ها شرح می‌دهد و تأکید ویژه بر روی ارتباطات میکوزهای خاص با نقایص اختصاصی در میزبان خواهد داشت. سیستم ایمنی سلولی به‌خصوص برای دفاع میزبان علیه کریپتوکوکوس نئوفرمنس و قارچ‌های دیمورفیک اندمیک نظیر کوکسیدیوئیدس ایمیتیس، هیستوپلاسما کپسولاتوم، پاراکوکسیدیوئیدس برازیلینسیس و بلاستومایسس درماتیتیدیس بسیار بااهمیت است.

جدول شماره ۱- عوامل اتیولوژیک عفونت‌های سیستمیک قارچی مرتبط با فاکتورهای مستعد‌کننده‌ی اختصاصی

عامل (عوامل) اتیولوژیک فاکتورهای مستعدکننده
گونه‌های کاندیدا پوست و غشاهای مخاطی آسیب‌دیده (تروما)
عوامل زایگومایکوز کتواسیدوز
عوامل زایگومایکوز درمان با دفروکسامین
گونه‌های کاندیدا (بیماری منتشره)

گونه‌های آسپرجیلوس

عوامل زایگومایکوز

سودوآلشریا بویدی‌ائی

گونه‌های تریکوسپورون

گونه‌های فوزاریوم

نوتروپنی
گونه‌های آسپرجیلوس

کاندیدا آلبیکنس (بیماری منتشره)

بیماری گرانولوماتوز مزمن
گونه‌های کاندیدا (بیماری موکوکوتانئوس)

کریپتوکوکوس نئوفرمنس

هیستوپلاسما کپسولاتوم

کوکسیدیوئیدس ایمیتیس

پاراکوکسیدیوئیدس برازیلینسیس

بلاستومایسس درماتیتیدیس

پنی‌سیلیوم مارنفئی

پنوموسیستیس کارینی

ایمنی با واسطه‌ی سلولی مختل‌ شده

محافظت علیه میکوزهای تهاجمی نظیر کاندیدیازیس، آسپرجیلوزیس و زایگومایکوزیس به عملکرد صحیح و سالم نوتروفیل‌ها بسیار وابسته است. برای راحتی در این بحث‌ها پاسخ‌های ایمنی را به اجزای کوچک‌تری (به‌عنوان مثال کمپلمان، آنتی‌بادی، نوتروفیل‌ها) تقسیم کرده‌ایم، هرچند که پاسخ ایمنی در شرایط درون بدن درنتیجه‌ی ادغام یا همکاری بسیار پیچیده‌ی تمام این اجزاء است و بنابراین تقسیم‌بندی حاضر تا حدی دلبخواه است، به‌عنوان مثال در مورد کریپتوکوکوس نئوفرمنس داده‌های جدید مطرح‌کننده‌ی یک واکنش پیچیده‌ی متقابل ایمنی سلولی و آنتی‌بادی است. علاوه بر این در مورد نوتروفیل‌ها که زمانی فقط بعنوان فاگوسیت‌های تمایزیافته‌ی نهایی در سیستم ایمنی ذاتی در نظر گرفته می‌شدند، اکنون به‌عنوان منبع سیتوکاین‌ها با اثرات متنوع بر روی ایمنی سلولی شناخته شده‌اند و همچنین قادر هستند که توسط سایتوکاین‌های دیگری که در طول یک دوره از پاسخ ایمنی اختصاصی تولید شده‌اند، فعال و برانگیخته شوند.

درمیزبانانی که سیستم ایمنی شایسته‌ای دارند سیستم ایمنی در مقابله با تهاجم‌های قارچی که اتفاق می‌افتند یک پاسخ التهابی متناسب اجرا می‌کند که معمولاً نقش حفاظتی برای میزبان دارد. هرچند گاهی اوقات اجرای یک پاسخ التهابی شدید ممکن است در پاتوژنز بیماری سهیم شود. یک مثال شایع از این نوع پاسخ را در فیبروز مدیاستینال مربوط به عفونت هیستوپلاسما کپسولاتوم مشاهده می‌کنیم. در اینجا تعداد کمی از قارچ‌ها می‌توانند ماشه‌ی پاسخ التهابی را بکشند و نتیجه‌ی آن ایجاد یک فیبروز پیشرونده‌ی مدیاستن تهدیدکننده‌ی حیات است. علاوه بر این حتی در غیاب تهاجم، قارچ‌ها می‌توانند ماشه‌ی واکنش‌های ازدیاد حساسیت با واسطه‌ی ایمنی را بکشند؛ به‌عنوان مثال می‌توان از وضعیت‌هایی مانند آسم، آلوئلیت آلرژیک اکسترینزیک و یا آسپرجیلوز آلرژیک برونکوپولمونری نام برد.

اجزای مختلف رایزوپوس

 سیستم ایمنی در برابر قارچ‌ها

کریپتوکوکوس نئوفرمنس (مرکب چین)

فاکتورهای دفاعی غیرایمنی میزبان علیه قارچ‌ها

تعدادی از فاکتورهای غیراختصاصی مربوط به میزبان وجود دارند که معمولاً به‌عنوان بخشی از سیستم ایمنی در نظر گرفته نمی‌شوند، هرچند که به‌عنوان اولین خط دفاعی علیه تهاجم قارچی محسوب می‌گردند. این فاکتورها شامل سدهای مکانیکی است که توسط پوست و غشاهای مخاطی فراهم می‌گردند. رقابت برای جذب مواد مغذی توسط باکتری‌های فلور نرمال که در بدن بیمار بومی شده‌اند و سیستم پاک‌سازی موکوسیلیاری در مجاری تنفسی از دیگر اجزای دفاع غیرایمنی هستند. اهمیت و نقش این فاکتورها در مسئله‌ی ارتباط کاندیدیازیس منتشره با پارگی و ازهم‌گسیختگی سدهای مکانیکی در اثر سوختگی‌ها، زخم‌های جراحی و یا کاتترهای درون‌رگی نشان داده شده است و همچنین رقابت بر سر مواد مغذی با مسئله‌ی مهار باکتری‌های فلور نرمال در اثر مصرف آنتی‌بیوتیک‌های وسیع‌الطیف مشخص گردیده است. در سرم، شلاته شدن آهن و سایر فلزات سنگین ضروری، رشد بسیاری از قارچ‌ها را محدود می‌کند. تصور می‌شود که ارتباط موکورومایکوزیس با درمان توسط دفروکسامین (شلاتور آهن) مربوط به توانایی قارچ‌های عامل بیماری به استفاده از دفروکسامین اشباع‌شده از آهن به‌عنوان یک سیدروفور باشد. به‌صورت مشابهی کتواسیدوز موجب سهولت دسترسی قارچ به آهن شده و می‌تواند بیماران را نسبت به موکورومایکوز مستعدتر نماید. علاوه بر این، فاکتورهای سرمی که به‌طور کامل مشخص نشده‌اند موجب مهار رشد کریپتوکوکوس نئوفرمنس، کاندیدا آلبیکنس و رایزوپوس آریزوس می‌شوند.

ادامه دارد …

پیشرفت‌های جدید در درک مکانیسم‌های بیماری‌زایی قارچهای فرصت طلب (۳)

پیشرفت‌های جدید در درک مکانیسم‌های بیماری‌زایی قارچهای فرصت طلب (۴)

پیشرفت‌های جدید در درک مکانیسم‌های بیماری‌زایی قارچ‌های فرصت طلب

مروری بر عفونت‌های قارچی چشم

برای دانلود فایل pdf  بر روی لینک زیر کلیک کنید

برچسبها
  • دکتر محمد قهری
  • سیستم ایمنی
  • قارچ‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ویژه ها
آب مقطر گیری / اتوکلاو / اسپکتروفتومتر / انکوباتور / بن ماری / پی اچ متر / دیسپنسر / دیونایزر / روتاتور / سانتریفیوژ / سمپلر / فتومتر / شیکر / فور / میکروتوم / میکروسکوپ / هات پلیت / هود / محلولها / محیط کشت / مواد شیمیایی / پرینتر / یو پی اس/ استابلایزر / آموزش / اتوآنلایزر بیوشیمی / اسپرم آنالایزر / الایزا پروسسور / الایزا ریدر / الایزا واشر / الکتروفورز / الکترولیت آنالایزر / ایمونوآنالایزر / بلاد گس / پی سی آر / سل کانتر / سدیمان آنالایزر / کمی لومینه سانس / کیتها: بیوشیمی، سرولوژی، الایزا و ... / وسائل یک بار مصرف / نرم افزار / تعمیرات و نگهداری / کابینت و سکوبندی / شیشه آلات / جویای کار / فرصت شغلی / فروش ویژه اتوکلاو / تعمیرات و تامین قطعات و کالیبراسیون سیستم های الایزا ریدر و الایزا واشر اتوماتیک و فتومتر / یخچال و فریزرهای آزمایشگاهی / میکسر ESR / پیوند دستگاههای مدرن و کیتهای تولید داخل / تولید کننده سانتریفیوژ آزمایشگاهی / کیتهای الایزای قیمت مناسب / محصولات اسکلاو / فروش آزمایشگاه /