روش‌های تشخیصی آمیب هیستولیتیکا

Entamoeba histolytica

 

روش‌های تشخیصی آمیب هیستولیتیکا

صفا آریامند؛ دکتر شهرام خادم وطن

دپارتمان انگل‌شناسی و قارچ‌شناسی دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، ارومیه، ایران

 

مقدمه:

انتامبا هیستولیتیکا یکی از تک‌یاخته‌های ساکن لوله گوارش انسان، اولین بار در سال ۱۸۷۵ میلادی توسط لوش در یک جوان روستایی اهل روسیه مبتلا به اسهال خونی توصیف شد و در سال ۱۹۰۳  توسط شائودین نام انتامبا هیستولیتیکا برای آن برگزیده شد. طبق برآورد سازمان بهداشت جهانی، سالانه حدود ۵۰ میلیون نفر در سرتاسر دنیا به انتامبا هیستولیتیکا مبتلا می‌شوند و میزان مرگ‌ومیر آن در سال حدود ۱۰۰ هزار مورد تخمین زده شده است. تا سال‌های اخیر چنین تصور می‌شد که گونه انتامبا هیستولیتیکا احتمالاً ۱۰ درصـد از جمعیت جهان را آلــوده کـرده باشد.

انتامبا هیستولیتیکا نام علمی انگل آمیب بیماری‌زا در انسان است که سومین علت شایع مرگ در اثر بیماری‌های انگلی بعد از انگل‌های مالاریا و شیستوزوما است. این انگل تک‌سلولی در روده انسان زندگی می‌کند و با آسیب رساندن به غشای روده‌ها از سلول‌های خونی تغذیه کرده و باعث پارگی جدار روده و ایجاد اسهال خونی می‌شود. یکی از توانایی‌های انگل این است که برای در امان بودن از آسیب‌های محیطی می‌تواند با ایجاد یک غشا دور خودش به شکل کیست درآمده و به این ترتیب وقتی همراه مدفوع دفع می‌شود تا چند هفته زنده خواهد ماند و با ورود به دستگاه گوارش، دیگر افراد را آلوده خواهد کرد.

حدود ۱۰ درصد جمعیت جهان مبتلا به «آمیبیازیس» هستند، ولی در بیش از ۹۰ درصد این افراد بیماری به شکل بی‌علامت و در اثر حضور کیست در روده خود را نشان می‌دهد.

انتامبا هیستولیتیکا اساساً در روده‌ی بزرگ مستقر می‌شود، تروفوزوییت‌ها یا اشکال فعال در داخل مجرای روده قرار می‌گیرند و گاه ممکن است به چاله‌های مخاطی هجوم برند، در آنجا از گلبول‌های قرمز خون تغذیه کنند و موجب تشکیل زخم شوند. زخم شدن دیواره روده ممکن است به اسهال خونی آمیبی منجر شود. آمیب‌های مهاجم گاه به مویرگ‌ها راه پیدا می‌کنند و از طریق جریان خون به کبد یا اندام‌های دیگر حمل می‌شوند تا در آنجا آبسه تشکیل دهند. آمیب‌هایی که در مجرای روده باقی می‌مانند یا مجدداً به مجرا وارد می‌شوند، اگر حرکات روده‌ای سریع باشند، ممکن است به‌صورت تروفوزوییت‌ها در مدفوع آبکی یا نیمه سفت دفع شوند، اما اگر حرکات طبیعی باشند، به دور یکدیگر جمع می‌شوند و با بیرون ریختن غذای بلع‌شده به مرحله‌ی مقاوم کیستی وارد خواهند شد (شکل ۱).(۱)

 

شکل ۱: چرخه زندگی انتامبا هیستولیتیکا

اکثر افراد آلوده بدون علامت هستند و فقط کیست را در آزمایش مدفوعشان می‌توان یافت. تهاجم بافتی در ۸-۲ درصد افراد اتفاق می‌افتد. علائم آمیبیازیس روده‌ای در عرض دو هفته یا گاهی ماه‌ها بعد از آلودگی به این آمیب تظاهر می‌کند و بصورت اجابت مزاج مکرر و دل‌دردهای کولیکی می‌باشد. کولیت آمیبی در بچه‌های ۵- ۱ سال شایع‌تر است. گاهی دیسانتری آمیبی همراه با شروع ناگهانی تب ولرز و اسهال شدید است که ممکن است منجر به دهیدراتاسیون و اختلال الکترولیتی بشود.

آمیبیازیس کبدی عارضه جدی عفونت منتشر آمیب هیستولیتیکا است و در کمتر از ۱% افرادی که دچار عفونت با آمیب هیستولیتیکا می‌شوند دیده می‌شود. در بچه‌ها تب از علائم آبسه آمیبی کبد بوده و درد شکم، نفخ و کبد بزرگ و دردناک دارند. گاهی اینها سابقه واضح عفونت آمیبی روده‌ای ندارند و در ۵۰% موارد مدفوع اینها از نظر آمیب منفی می‌باشد.

 

همه‌گیرشناسی

میزان شیوع عفونت آمیبی همانند اغلب بیماری‌های روده‌ای بسته به سطح بهداشت تغییر می‌کند و عموماً در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری شایع‌تر از آب و هوای معتدل است. وخامت بیماری و میزان بروز عوارض نیز ممکن است در مناطق گرمسیری بیشتر باشد که بازتاب میزان بالاتر شیوع عفونت است. درحالی‌که ممکن است عوامل مختلفی در تعیین وخامت عفونت ایفای نقش کنند، اما کمبودهای تغذیه‌ای ارتباط تنگاتنگی با شدت و وخامت بیمار دارند. در ایالات متحده، آمیبیازیس در مهاجران و مسافران کشورهای رو به توسعه شایع‌تر است. در هر منطقه، بیماری در موقعیت‌های ازدحام جمعیت شایع‌تر بوده و ممکن است در یتیم‌خانه‌ها و زندان‌ها و آسایشگاه‌ها به حد همه‌گیر برسد .(۲)

 

درمان

به‌جز مواردی که با مشاهده‌ی گویچه‌های سرخ خون در داخل ترفوزوئیت به تشخیص می‌رسیم، تشخیص آزمایشگاهی عفونت انتامبا هیستولیبیکا بایستی با وجود گویچه‌های سرخ خون در مدفوع، عیار آنتی‌بادی سرمی و عیار آنتی‌ژن انتامبا هیستولیتیکا در مدفوع به اثبات برسد. مترونیدازول یا داروی هم‌خانواده‌ی آن تیندازول اساساً برای درمان بیماری تهاجمی و پارومومایسین برای درمان عفونت روده‌ای به‌کار می‌روند. فوروات یک آمیب‌کش داخل روده‌ای دیگر است که تنها در بیمارانی تجویز می‌شود که کیست دفع می‌کنند (۳).

 

تشخیص

تشخیص بالینی آمیبیازیس روده‌ای‌ نیاز به افتراق از دیگر اسهال‌های خونی و بیماری‌های روده‌ای دارد و نیز آن را باید از کیست هیداتید، عفونت کیسه صفرا، بدخیمی‌ها و بیماری ریوی تمیز داد.

تشخیص‌ بالینی ‌مبتنی‌ بر‌ سابقه مسافرت و یا اقامت در مناطق آندمیک، وجود علائم و نشانه‌های مشخص گوارشی و عمومی در معاینات بدنی، سیگموئیدوسکوپی و رادیوگرافی است.

 

روش‌های میکروسکوپی:

تشخیص آزمایشگاهی‌ با شناسایی میکروسکوپی انگل در مدفوع و بافت‌ها صورت می‌گیرد. عدم تشخیص ممکن است ناشی از روش غلط، جستجوی ناکافی و یا اشتباه انتامبا هیستولیتیکا با سایر تک‌یاخته‌ها، سلول‌ها، مواد شبه انگل و یا ماکروفاژها باشد.

 

آزمایش‌ مدفوع به روش‌های زیر صورت می‌گیرد:

بررسی مستقیم مدفوع اسهالی و آبکی برای یافتن تروفوزوئیت

آزمایش مدفوع تازه با سرم فیزیولوژی و گرفتن مدفوع پس از تنقیه سولفات منیزیم یا فسفوسودا به هنگام صبح وقتی که معده خالی است. عدم یافتن کیست دلیل قاطعی بر عدم وجود عفونت نیست، زیرا ممکن است تعداد کیست‌ها در گرم مدفوع، از روزی به روز دیگر از صفر تا شش میلیون نوسان داشته باشد.

در افراد آلوده احتمال یافتن کیست در یکبار آزمایش تقریباً ۲۰ درصد است و در سه بار آزمایش ۵۰ درصد است. آزمایش سه نمونه مدفوع در محدوده زمانی ۱۰ روز توصیه می‌شود، البته اگر از روش‌های تغلیظ (فرمــالین اتر یا نمــک اشــباع) استفاده شود در بار اول آزمایش شانس یافتن کیست به ۳۰ تا ۵۰ درصد می‌رسد.

مهم‌ترین تکنیک برای به‌دست آوردن و شناسایی ارگانیسم‌های تک‌یاخته، رنگ‌آمیزی دائمی (تری‌کروم یا هماتوکسیلین) گسترش است.

اگر محیط آزمایشگاه سرد باشد می‌توان با قرار دادن یک سکه روی چراغ الکلی و گذاشتن سکه گرم شده در گوشه لام آمیب را گرم کرد تا حرکت آن را دید که حرکتش به‌صورت جهت‌دار، بالا یا پایین و … است.

مهم‌ترین راه تشخیص، دیدن گلبول‌های قرمز در آمیب است که به‌وسیله رنگ‌آمیزی گلبول‌های قرمز به رنگ سبز مشاهده می‌شوند. وجود گلبول قرمز در آمیب به دلیل تهاجم و حمله به بافت و تخریب آن است.

یک مشکل تشخیص این است که بعضی از سلول‌ها و یا انگل‌های دیگر در زیر میکروسکوپ بسیار شبیه به این آمیب می‌باشند و بنابراین گاهی فرد مبتلا به آمیب هیستولیتیکا قلمداد می‌شود، در حالی که واقعاً مبتلا به این انگل نیست؛ برای مثال نوعی دیگر از انگل‌های خانواده آمیب بنام آمیب دیسپار (Dispar) وجود دارد که ۱۰ برابر نسبت به آمیب هیستولیتیکا شایع‌تر است و در زیر میکروسکوپ کاملاً شبیه به هیستولیتیکا است، ولی باعث بیماری در فرد نمی‌شود، بنابراین احتیاجی هم به درمان ندارد، ولی با توجه به اینکه امکان تشخیص دقیق این دو آمیب فقط در آزمایشگاه‌های پیشرفته میسر بوده و در اکثر جاها نمی‌توان این دو را از هم جدا کرد، بیشتر پزشکان ترجیح می‌دهند که تمام موارد را آمیب هیستولیتیکا فرض کرده و همه را درمان کنند تا مواجه با عوارض بیماری نشوند.

علاوه بر آزمایش مدفوع، آزمایشات خونی نیز برای این بیماری در دسترس است ولی برای عفونت‌های خارج روده‌ای (مثل درگیری کبد) و مواردی که عفونت از دیواره روده تجاوز می‌کند، استفاده می‌شود. افزون بر این مشکل تست‌های خونی این است که اگر شما در گذشته به آمیب مبتلا شده باشید تا مدت طولانی این تست مثبت می‌ماند و در آینده اگر برای شما این تست انجام شود، جواب آن مثبت است، در حالی که شما مبتلا به عفونت جدید نمی‌باشید و در اثر همان عفونت قدیمی تست شما مثبت شده است .(۴)

 

روش‌های کشت:

کشــت آمیب هیســتولیتیکا در ۳ محــیط کشــت Xenic،Monoxenic  و Axenic انجام می‌شود.

در محـیطXenic ، انگل در حضور یک “فلـور نـامعلوم” رشد می‌کند (به‌طور مثال سرم منعقده).

در Monoxenic محیط کشت تنها دارای “یک میکروارگانیسم زنده فعال مشـخص” می‌باشد کـه حضـور آن بـرای رشـد انگـل ضروری است.

Axenic محیط کشـت خـالص یا بـه بیـان دیگـر “فاقـد میکروارگانیسـم زنده فعال” می‌باشد. محیط‌های کشـت Axenic بـرای آمیب هیسـتولیتیکا، محـیط دیاموند (TYI-S-33، YI-S و LYS-2) است (۵).

 

بررسی الگوی ایزوآنزیم‌ها:

تفکیـک گونه‌های انتاموبـا بـا اسـتفاده از بررسـی حرکات الکتروفورزی برخی از آنزیم‌هایی کـه در تمـام گونه‌های انتامبـا به‌طور مشـترک وجـود دارد، صـورت می‌پذیرد. با این روش حتی می‌توان سویه‌های یک گونه را نیز تعیین کرد .روش ایزوآنزیمـی معـایبی دارد کـه شـامل سـختی رشد آمیب هیستولیتیکا در محـیط کشـت، زمان‌بر بـودن و سـختی انجـام آزمـایش می‌باشد. عـلاوه بـر ایـن، نتیجـه آزمایش همیشه رضایت‌بخش نیست، از طرفی گاهـی بررســی ایزوآنزیمــی بــرای نمونه‌هایی کــه از لحــاظ میکروسکوپی مثبت هستند، منفی می‌باشد.

 

شناسایی آنتی‌بادی:

ایــن روش‌ها بــرای تشــخیص انتاموبـا هیســتولیتیکا در کشورهای صنعتی که شیوع آمیبیـازیس در آنهـا پـایین اســت، ارزش فراوانــی دارد. بــدیهی اســت در منــاطق آندمیک به‌طور قطعـی نمی‌توان آلـودگی قبلـی را از آلودگی جدید تشخیص داد، زیرا افراد منـاطق آنـدمیک دائماً در معرض ابتلا قرار دارند. ارزش واقعـی شناسـایی آنتی‌بادی زمانی است که در نمونه مدفوع فرد مشکوک آمیب یافت نشـود و فـرد بـه آمیبیـازیس خـارج روده‌ای مبتلا باشد.

روش‌های تشخیص آنتی‌بادی ضـــــد انتاموبـا هیســـــتولیتیکا شـــــامل هماگلوتیناســـــیون غیــرمســتقیم، آگلوتیناســـیون لاتکـــس، ایمونوالکتروفــــورز، کــــانتر ایمونوالکتروفــــورز، ایمونودیفیـوژن، فیکساسیون کمپلمـان، ایمونوفلوئورسـانس غیرمستقیم و الایزا می‌باشند.

تشـخیص صحیح عفونت حاد برای درمان بیماران مبتلا به آمیبیـازیس تهاجمی، بسیار حیاتی است. این تشخیص بر اساس وجود آنتی‌بادیIgG  یــک هفتــه پــس از عفونــت یا وجود IgM ضــد انتامبا هیستولیتیکا مخصوصاً در هفته اول کولیت آمیبـی استوار است. بیماران مبـتلا بـه انتامبـا دیسـپار نیـز گـاهی اوقات تیتر آنتی‌بادی ضد آمیبی دارند.

 

شناسایی آنتی‌ژن:

بـرای ایـن منظـور کیت‌هایی به‌صورت تجـاری موجود است که با روش‌های مختلـف از جمله الایزا می‌توان آنتی‌ژن‌های اختصاصی آمیب هیستولیتیکا را با استفاده از آنتی‌بادی‌هـای مونوکلونال شناسایی نمود (۶).

 

سیگموئیدوسکوپی sygmoidoscopy:

به‌منظور دیدن زخم‌هایی با لبه زرد رنگ و پایه‌های برجسته به‌صورت موزاییکی

 

انواع روش‌های PCR:

ســازمان بهداشــت جهــانی اســتفاده از PCR را به‌عنوان ابزاری کارآمد برای بررسی‌های اپیـدمیولوژی و تشخیص بالینی توصـیه کـرده اسـت .(۷)

 

روش‌های تشخیصی سریع:

امروزه کیت‌های تشخیصی برمبنای آنتی‌بادی مونوکلونال برعلیه لکتین اختصاصی E Gal/Gal-N-acetyl تهیه شده که تنها با انتامبا هیستولیتیکا واکنش می‌دهد و با سایر گونه‌های انتاموبا واکنش نمی‌دهد. حساسیت و ویژگی آن نسبت به میکروسکوپی و کشت بالاست اما نسبت به real-time PCR به ترتیب (۷۹%) و (۹۶%) می‌باشد (۴, ۸).

شکل ۲: کیت‌های تشخیصی سریع

نتیجه‌گیری:

با توجه به مطالب ارائه‌شـده می‌توان نتیجه‌گیری نمود که از میان روش‌های تشخیصی مختلف، روش‌های میکروسکوپی (به دلیل عدم افتـراق گونه‌های مختلـف آمیـب) و سـرولوژی (بـه دلایـل گوناگون از جمله عدم تفکیک عفونت فعلی از گذشـته و واکنش‌های متقاطع)، کارآیی لازم را ندارنـد، لذا توسـعه و کاربرد روش‌های معمول و نـوین مولکـولی عـلاوه بـر تشخیص صحیح و زودرس می‌تواند از مصرف بی‌رویه و نادرســت دارو جلوگیری نماید.

با توجه به اینکه ابتلا به دیسانتری می‌تواند اثرات نامطلوب زیادی را بر قشر کودکان، خانواده و اجتماع تحمیل کند، از طرفی تعیین میکروارگانیسم‌های عامل دیسانتری می‌تواند تأثیر فراوانی در روند درمانی داشته باشد و با توجه به شیوع این انگل در برخی مناطق کشورمان و به دلیل افزونی موارد مشابه دیگر، لذا تشخیص این انگل از اهمیت بالایی برخوردار است و لزوم استفاده از روش‌های تشخیصی با حساسیت و ویژگی بالا برای تشخیص سریع‌تر و دقیق‌تر ضروری می‌باشد.

 

منابع:

  1. Blessmann J, Buss H, Nu PAT, Dinh BT, Ngo QTV, Le Van A, et al. Real-time PCR for detection and differentiation of Entamoeba histolytica and Entamoeba dispar in fecal samples. Journal of Clinical Microbiology. 2002;40(12):4413-7.
  2. Spadafora LJ, Kearney MR, Siddique A, Ali IK, Gilchrist CA, Arju T, et al. Species-specific immunodetection of an Entamoeba histolytica cyst wall protein. PLoS neglected tropical diseases. 2016;10(5):e0004697.
  3. Weber C, Koutero M, Dillies M-A, Varet H, Lopez-Camarillo C, Coppée JY, et al. Extensive transcriptome analysis correlates the plasticity of Entamoeba histolytica pathogenesis to rapid phenotype changes depending on the environment. Scientific reports. 2016;6:35852.
  4. Roy S, Kabir M, Mondal D, Ali IKM, Petri WA, Haque R. Real-time-PCR assay for diagnosis of Entamoeba histolytica infection. Journal of clinical microbiology. 2005;43(5):2168-72.
  5. Diamond LS. Techniques of axenic cultivation of Entamoeba histolytica Schaudinn, 1903 and E. histolytica-like amebae. The Journal of parasitology. 1968:1047-56.
  6. Van den Bossche D, Cnops L, Verschueren J, Van Esbroeck M. Comparison of four rapid diagnostic tests, ELISA, microscopy and PCR for the detection of Giardia lamblia, Cryptosporidium spp. and Entamoeba histolytica in feces. Journal of microbiological methods. 2015;110:78-84.
  7. Laude A, Valot S, Desoubeaux G, Argy N, Nourrisson C, Pomares C, et al. Is real-time PCR-based diagnosis similar in performance to routine parasitological examination for the identification of Giardia intestinalis, Cryptosporidium parvum/Cryptosporidium hominis and Entamoeba histolytica from stool samples? Evaluation of a new commercial multiplex PCR assay and literature review. Clinical Microbiology and Infection. 2016;22(2):190. e1-. e8.
  8. Verkerke HP, Hanbury B, Siddique A, Samie A, Haque R, Herbein J, et al. Multisite clinical evaluation of a rapid test for Entamoeba histolytica in stool. Journal of clinical microbiology. 2015;53(2):493-7.

 

مروری بر درمان تک‌یاخته‌ای روده‌ای

بازیدیوبلومایکوزیس روده‌ای

دشمنان قدیمی یا دوستان جدید

برای دانلود فایل pdf  بر روی لینک زیر کلیک کنید

 

برچسبها
  • آمیب هیستولیتیکا
  • دکتر شهرام خادم وطن
  • صفا آریامند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ویژه ها
آب مقطر گیری / اتوکلاو / اسپکتروفتومتر / انکوباتور / بن ماری / پی اچ متر / دیسپنسر / دیونایزر / روتاتور / سانتریفیوژ / سمپلر / فتومتر / شیکر / فور / میکروتوم / میکروسکوپ / هات پلیت / هود / محلولها / محیط کشت / مواد شیمیایی / پرینتر / یو پی اس/ استابلایزر / آموزش / اتوآنلایزر بیوشیمی / اسپرم آنالایزر / الایزا پروسسور / الایزا ریدر / الایزا واشر / الکتروفورز / الکترولیت آنالایزر / ایمونوآنالایزر / بلاد گس / پی سی آر / سل کانتر / سدیمان آنالایزر / کمی لومینه سانس / کیتها: بیوشیمی، سرولوژی، الایزا و ... / وسائل یک بار مصرف / نرم افزار / تعمیرات و نگهداری / کابینت و سکوبندی / شیشه آلات / جویای کار / فرصت شغلی / فروش ویژه اتوکلاو / تعمیرات و تامین قطعات و کالیبراسیون سیستم های الایزا ریدر و الایزا واشر اتوماتیک و فتومتر / یخچال و فریزرهای آزمایشگاهی / میکسر ESR / پیوند دستگاههای مدرن و کیتهای تولید داخل / تولید کننده سانتریفیوژ آزمایشگاهی / کیتهای الایزای قیمت مناسب / محصولات اسکلاو / فروش آزمایشگاه /