پیش‌نیازهای لازم قبل از درمان ناباروری به روش آی‌یوآی

پیش‌نیازهای لازم قبل از درمان ناباروری به روش آی‌یوآی

الهه اکبری، کارشناس ارشد بیوتکنولوژی میکروبی

سعید دلفکار ، کارشناس ارشد مهندسی پزشکی

فرزاد رنجبر، کارشناس ارشد MBA  

 

زوجینی که برای درمان ناباروری، روش‌آی‌یو‌آی (تلقیح داخل رحم) را انتخاب می‌کنند، لازم است قبل از انجام این عمل پیش‌نیازهایی را رعایت کنند. در این مقاله سعی شده تا این پیش‌نیازها بررسی گردد.

 

ارزیابی تخمک‌گذاری

بعضی از خانم‌ها در هنگام تخمک‌گذاری، احساس درد دارند که به علت تماس مایع فولیکولی با پریتونئوم می‌باشد. بعضی دیگر در این زمان متوجه تغییر در کیفیت موکوس سرویکال خود می‌شوند که ضخیم‌تر می‌شود و از نظر شفافیت و قوام شبیه سفیده تخم‌مرغ می‌گردد.

از طریق اندازه‌گیری روزانه درجه حرارت بدن نیز می‌توان به زمان تخمک‌گذاری پی برد. تخمک‌گذاری از طریق یک افت موقت درجه حرارت و متعاقب آن افزایش درجه حرارت در فاز لوتئال (به‌دلیل اثر ترموژنیک پروژسترون) مشخص می‌شود. پروژسترون به‌وسیله جسم زرد ترشح می‌شود که از فولیکول غالب پس از تخمک‌گذاری ایجاد می‌گردد.

راه مستقیم‌تر دیگر برای تعیین افزایش پروژسترون در فاز لوتئال، اندازه‌گیری میزان این هورمون می‌باشد. اگر دوره‌های قاعدگی منظم باشند (۷ ± ۲۸ روز) پروژسترون باید در فاز میدلوتئال از سیکل اندازه‌گیری شود. باید تاریخ قاعدگی بعدی مشخص شود تا مطمئن شویم که نمونه در زمان مناسب گرفته شده‌ است. زمانی که غلظت پروژسترون بیش از بیست نانومول در لیتر باشد، تخمک‌گذاری مطرح می‌گردد. میزان پروژسترون بین ۲۰-۱۰ نانومول در لیتر بیانگر آن است که زمان نمونه‌گیری نامناسب بوده است. سایر بررسی‌های هورمونی در خانمی که دارای سیکل ماهانه منظم است ضروری نیست، مگر این‌که احتمال بیماری‌های زمینه‌ای اندوکرین و یا یک شکایت خاص مثل هیرسوتیسم وجود داشته باشد.

برای تعیین زمان تخمک‌گذاری، روش‌های مختلفی وجود دارد که در زیر به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود.

 

کنترل دمای بدن

برای تعیین زمان تخمک‌گذاری می‌توان از کنترل دمای بدن بهره برد. دما در زمان تخمک‌گذاری افزایش می‌یابد. به این منظور هر روز صبح قبل از بلند شدن از تخت درجه بدن را اندازه‌گیری کنید. درجه حرارت بدن قبل از آزاد شدن هورمون ال‌ اچ توسط غده هیپوفیز به پایین‌ترین حد خود می‌رسد که باعث تخمک‌گذاری می‌شود. پس از ترشح ناگهانی و شدید ال اچ، دمای بدن به‌طور بارزی افزایش می‌یابد (در حدود نیم تا یک درجه) و بالا باقی می‌ماند تا قاعدگی انجام شود. افزایش دمای بدن نشان می‌دهد تخمک‌گذاری قبلاً انجام گرفته است. افزایش دما زمان تخمک‌گذاری را پیش‌بینی نمی‌کند، بلکه نشان می‌دهد تخمک‌گذاری صورت گرفته و شما نظری تقریبی درباره زمان وقوع تخمک‌گذاری در دوره خودتان می‌دهید. یکی از اشکالات این روش این است که دمای بدن تحت تأثیر عواملی مانند بیماری‌ها و مصرف داروها هم تغییر می‌کند.

 

روش تقویمی

یکی دیگر از روش‌های تعیین زمان تخمک‌گذاری روش تقویمی است. در این روش به خانم گفته می‌شود ۶ ماه تا یک سال سیکل‌های قاعدگی خود را ثبت و کوتاه‌ترین و بلندترین سیکل را مشخص کند، سپس عدد ۱۸ را از کوتاه‌ترین دوره کم کرده و آن را به‌عنوان اولین روز باروری یادداشت کند و عدد ۱۱ را از بلندترین دوره قاعدگی کم کند و آن را به‌عنوان آخرین روز باروری در نظر بگیرد.

 

ارزیابی ترشحات گردن رحم

این ترشحات چند روز بعد از پایان قاعدگی کم و غلیظ و در حول‌وحوش تخمک‌گذاری رقیق می‌شوند و حجم بیشتری می‌یابند و در زمان تخمک‌گذاری به حداکثر خود می‌رسند. مجدداً در اواخر سیکل، حجم ترشحات کاهش یافته و غلیظ می‌شود. معمولاً تخمک‌گذاری از دو روز قبل تا دو روز بعد از دیده شدن چنین حالتی رخ می‌دهد. ترشحات گردن رحم به بقای اسپرم‌ها و همچنین بالا بردن آنها به داخل رحم و لوله‌های فالوپ کمک می‌کند.

 

استفاده از کیت پیش‌بینی‌کننده

روش دیگر برای کنترل ناگهانی و شدید ال اچ استفاده از کیت پیش‌بینی‌کننده زمان تخمک‌گذاری است که مقدار هورمون ال اچ را در ادرار آزمایش می‌کند. برخلاف دمای پایه بدن که بعد از تخمک‌گذاری افزایش می‌یابد، ترشح ال اچ در پیش‌بینی زمان وقوع تخمک‌گذاری طی هر دوره مؤثر است. یک تست مثبت برای هر دوره به شما می‌گوید که در حال تخمک‌گذاری هستید و زمان آن چه موقع است. این کیت‌ها دقیق و کارآمد هستند اما مشکل، قیمت بالای آنها است.

روش جدیدی برای کنترل تخمک‌گذاری نیز وجود دارد که به‌جای آزمایش ادرار، بزاق دهان را آزمایش می‌کند. میزان افزایش‌یافته استروژن که در زمان تخمک‌گذاری رخ می‌دهد، باعث می‌شود بزاق هنگام خشک شدن یک الگوی متبلور بسازد. هزینه این کیت‌ها هم بالا است اما می‌توان بیش از یک سال از آن استفاده کرد.

 

ارزیابی فاکتور مردانه

آنالیز منی

نازایی به علت فاکتور مردانه به این معنی است که در یکی از سه فاکتور اصلی نمونه مایع منی یا اسپرم اختلال وجود دارد. این سه فاکتور اصلی عبارتند از: تعداد اسپرم، میزان تحرک و شکل ظاهری.

توجه به این نکته مهم است که تمام آزمایشگاه‌ها حتی بهترین آن‌ها در سایر زمینه‌ها نمی‌توانند تفسیر کاملاً صحیحی از نمونه مایع انزال‌شده داشته باشند. نکته مهم دیگر این است که نمونه دادن شرایط خاصی دارد؛ حداقل باید ۲ نمونه به فواصل ۲ تا ۳ ماه گرفته شود تا بتوان روی نتیجه آن قضاوت کرد و نمونه را طبیعی و یا غیرطبیعی اعلام نمود. (سیکل طبیعی اسپرماتوژنز یا همان سیکل ساخته شدن اسپرم جدید حدود ۷۰ روز طول می‌کشد) باید قبل از تهیه نمونه حدود ۳ روز از مقاربت پرهیز شود و نمونه طی ۲-۱ ساعت به آزمایشگاه تحویل داده شود. دقت شود فاصله با آخرین انزال یا نزدیکی حداقل حدود ۳ روز و حداکثر حدود ۷ روز بوده و توصیه معمول ۴ روز می‌باشد. مردی مشکل‌دار قلمداد می‌شود که دو نمونه اسپرم غیرطبیعی داشته باشد و فقط بر اساس یک نمونه نمی‌توان غیرطبیعی بودن اسپرم را مطرح کرد.

 

بر اساس معیار‌های سازمان بهداشت جهانی، مقادیر طبیعی به‌صورت زیر می‌باشند:

حجم: ۲ میلی‌لیتر یا بیشتر

غلظت اسپرم: ۲۰ میلیون در هر میلی‌لیتر یا بیشتر

توانایی حرکت: ۵۰ درصد یا بیشتر با حرکت رو به جلو یا ۲۵ درصد با حرکت سریع رو به جلو در طی ۶۰ دقیقه پس از انزال

مورفولوژی: ۳۰ درصد دارای شکل طبیعی باشند.

به نظر می‌رسد در بیمارانی که علیرغم اختلال در نمونه اسپرم، در معاینه نکته خاصی دیده نشده است، توجه به این نکته اهمیت فراوانی دارد که انجام درمان‌های دارویی گران‌قیمت و یا استفاده از رژیم‌های درمانی عطاری به‌جز اتلاف وقت و بدتر کردن شرایط حاصلی نخواهد داشت. در این موارد به‌جز درمان‌های پیشرفته نازایی مثل آی‌یو‌آی و آی‌وی‌اف، سایر کارها اتلاف وقت و هزینه است.

 

باز بودن حداقل یکی از لوله‌های رحمی

باید دقت شود مرد نصف وظیفه باروری را برعهده دارد و طبعاً برای درمان ناباروری زوجین باروری زن نیز باید مورد بررسی قرار گیرد. لوله‌های رحمی یکی از مهم‌ترین اعضای داخل لگن هستند و وظیفه گرفتن تخمک و انتقال آن به داخل رحم را دارند. عمل لقاح هم داخل این لوله‌ها انجام می‌گیرد، بنابراین سلامت لوله‌های رحم تأثیر زیادی در باروری زنان دارد و هرگونه اختلال در لوله‌های رحمی به هر دلیلی می‌تواند منجر به نازایی شود. لوله‌های رحمی دو عدد است که به نام لوله‌های فالوپ هم خوانده می‌شوند این لوله‌ها از زوایای طرفی قسمت فوقانی تنه رحم به طول ۱۰ سانتی‌متر خارج می‌شوند و در انتها به شکل شیپوری درمی‌آیند و روی تخمدان‌ها قرار می‌گیرند.

 

لوله رحمی چهار قسمت دارد:

  • قسمت داخل جداری به طول یک سانتی‌متر که در ضخامت دیواره رحم است.
  • تنگه یا ایسموس که محل اتصال لوله به رحم است.
  • آمپول که گشادترین قسمت است و بیش از نصف لوله را تشکیل داده و لقاح در آن صورت می‌گیرد.
  •  اینفاندیبولوم یا ناحیه شیپوری که وظیفه گرفتن تخمک از تخمدان را دارد.

برای اینکه بارداری اتفاق بیفتد، حداقل به یکی از لوله‌های فالوپ که از یک طرف به تخمدان و از طرف دیگر به رحم متصل می‌شوند، نیاز است. لوله‌های فالوپ از سلول‌های خاصی پوشیده شده‌اند. بعضی از این سلول‌های مژه مانند (سیلیا) باعث سهولت رسیدن اسپرم به تخمک و در نتیجه بارور شدن آن می‌شوند. لوله‌های فالوپ با حرکات خود جنین ایجادشده را به سمت رحم هدایت می‌کنند. توبوپلاستی (باز کردن لوله رحمی) فرآیندی است که هرگونه انسداد و ناهنجاری در لوله‌های فالوپ را برطرف می‌سازد. نتیجه توبوپلاستی (باز کردن لوله رحمی) وقوع بارداری است.

 

انواع توبوپلاستی (باز کردن لوله رحمی)

  • از بین بردن چسبندگی  (Salpingo-Ovariolysis)
  • از بین بردن چسبندگی‌های لوله‌های فالوپ و سطوح اطراف آن مثل تخمدان، رحم، روده و سطوح صفاق
  • انسداد قسمت ابتدایی لوله‌های فالوپ  (TubocornualReanastomosis)
  • برداشتن قسمت مسدود شده از دیواره لوله فالوپ و متصل کردن آن به قسمت سالم انتهایی
  • انسداد قسمت انتهایی لوله‌های فالوپ (Fimbrioplasty)
  • ترمیم و پاکسازی قسمت انتهایی لوله فالوپ از فیبروم‌ها و از بین بردن چسبندگی‌های ناشی از فیبروم

 

موارد منع مطلق توبوپلاستی (باز کردن لوله رحمی)

انجام توبوپلاستی (باز کردن لوله رحمی) برای افراد دارای مشکلاتی در قسمت انتهایی لوله‌های فالوپ یا دارای لوله‌های فالوپ با طول کمتر از ۴ سانتیمتر، توصیه نمی‌شود. توبوپلاستی (باز کردن لوله رحمی) نباید هنگام خونریزی فعال رحم، عفونت لگن، جراحی‌های اخیر و در زمان حاملگی انجام شود.

به خاطر داشته باشید که تسریع در پدر شدن همانند تسریع در مادر شدن اهمیت دارد و بایستی درمان ناباروری مردان را نیز در اولویت قرارداد.

روند درمان ناباروری به روش IUI

چگونه هزینه‌های IUI را مقرون به‌صرفه‌تر کنیم؟

عوامل مؤثر در موفقیت IUI

برای دانلود فایل pdf  بر روی لینک زیر کلیک کنید

برچسبها
  • آی‌یوآی
  • الهه اکبری
  • سعید دلفکار
  • فرزاد رنجبر
  • ناباروری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ویژه ها
آب مقطر گیری / اتوکلاو / اسپکتروفتومتر / انکوباتور / بن ماری / پی اچ متر / دیسپنسر / دیونایزر / روتاتور / سانتریفیوژ / سمپلر / فتومتر / شیکر / فور / میکروتوم / میکروسکوپ / هات پلیت / هود / محلولها / محیط کشت / مواد شیمیایی / پرینتر / یو پی اس/ استابلایزر / آموزش / اتوآنلایزر بیوشیمی / اسپرم آنالایزر / الایزا پروسسور / الایزا ریدر / الایزا واشر / الکتروفورز / الکترولیت آنالایزر / ایمونوآنالایزر / بلاد گس / پی سی آر / سل کانتر / سدیمان آنالایزر / کمی لومینه سانس / کیتها: بیوشیمی، سرولوژی، الایزا و ... / وسائل یک بار مصرف / نرم افزار / تعمیرات و نگهداری / کابینت و سکوبندی / شیشه آلات / جویای کار / فرصت شغلی / فروش ویژه اتوکلاو / تعمیرات و تامین قطعات و کالیبراسیون سیستم های الایزا ریدر و الایزا واشر اتوماتیک و فتومتر / یخچال و فریزرهای آزمایشگاهی / میکسر ESR / پیوند دستگاههای مدرن و کیتهای تولید داخل / تولید کننده سانتریفیوژ آزمایشگاهی / کیتهای الایزای قیمت مناسب / محصولات اسکلاو / فروش آزمایشگاه /