آندوکرینولوژی و دیابت

آندوکرینولوژی و دیابت

آندوکرینولوژی و دیابت

چیذری

زهرا چیذری- کارشناس ارشد

سلول‌های آندوکرین ممکن است در یک ساختمان غده‌ای مثل غده آدرنال محدود باشند و یا در سراسر یک ارگان غیرغده‌ای مثل معده توزیع شده باشند. ناهنجاری عملکردی غده آندوکرین یا نتیجه تزاید فعالیت غدد و تولید هورمون اضافی است یا در نتیجه‌ی آتروفی غدد و نارسایی تولید هورمون مربوطه حاصل می‌شود. برای ایجاد نقص عملکرد غدد، علل بسیاری وجود دارد ولی خودایمنی علیه بافت‌های آندوکرین یکی از شایع‌ترین علل است.

اکثر ناهنجاری‌های خودایمن آندوکرین از لحاظ بالینی ساکت هستند تا اینکه با جنبه‌هایی از ناکارآمدی ارگان مبتلا بروز می‌یابند. غالباً در این مرحله غده به‌صورت غیرقابل برگشتی آسیب ‌دیده و حتی اگر روند خودایمنی متوقف شده باشد، احتمال بسیار کمی برای بهبودی وجود دارد؛ بنابراین، درمان جاری بسیاری از این بیماران حول محور جایگزینی هورمون‌های مربوطه قرار گرفته است.

دوره طولانی التهاب و تخریب آرام غده‌ای که معمولاً چندین سال طول می‌کشد، بیانگر این مطلب است که پیشرفت این بیماری ممکن است بالقوه قابل برگشت باشد ولی در حال حاضر، شناسایی و درمان پیش بالینی آندوکرین خودایمنی محدود به مطالعات تجربی است که شمار کوچکی از خویشاوندان درجه اول بیماران مبتلا به سندرم‌های پلی‌آندوکرین و دیابت‌های خودایمنی که در خطر بالای ابتلا به بیماری هستند را شامل می‌شود.

 

مکانیسم‌های خودایمنی آندوکرین

واکنش‌های خودایمنی ممکن است مستقیماً علیه سلول‌های آندوکرین، گیرنده‌های آن‌ها، هورمون‌ها و یا گیرنده‌های سلول‌های هدف انجام شود.

اتوآنتی‌بادی‌ها علیه سلول‌های اندوکرین اختصاصی ارگان وجود دارند و فقط با استفاده از تست‌های اختصاصی آندوکرین غدد مبتلا قابل شناسایی هستند.

چندین مکانیسم برای بیان آسیب خودایمنی شناخته شده است و ممکن است که بیشتر از یک مکانیسم در یک بیمار اتفاق بیفتد. سلول‌ها و آنتی‌بادی‌ها غالباً به‌صورت موازی در ایجاد بیماری خودایمنی آندوکرین نقش دارند. سلول‌های مسئول تخریب غدد و آنتی‌بادی‌ها از طریق مکانیسم‌هایی باعث بهم‌ریختگی عملکرد فیزیولوژیکی غدد می‌گردند؛ بنابراین، در سندرم‌های خودایمنی که در جنین با انتقال مادری از جفت به‌وجود می‌آید، بهم‌ریختگی در فیزیولوژی اندوکرین گذرا است و با گذشت زمان نیمه‌عمر، بدون هیچ آسیبی در ارگان هدف ناپدید می‌گردد. آنتی‌بادی‌ها می‌توانند از طریق گیرنده‌های هورمونی در عملکرد یا رشد یک غده آندوکرین اثر بگذارند. تحریک و بلوکه کردن آنتی‌بادی‌ها به‌خوبی تشخیص داده شده است، همان‌گونه که آنتی‌بادی‌ها عمل می‌کنند و به‌صورت انتخابی بر رشد سلولی اثر می‌گذارند. بیماران ممکن است مخلوطی از آنتی‌بادی‌های اختصاصی علیه گیرنده‌ها داشته باشند که بعضی از آن‌ها گیرنده‌ها را تحریک و بعضی دیگر بلوکه می‌کنند. شیفت آنتی‌بادی یا تبدیل از یک نوع آنتی‌بادی به نوع دیگر توضیح می‌دهد که چرا بعضی بیماران از فعالیت زیاد یک غده به فعالیت کم غده تغییر حالت می‌دهند.

دیابت قندی

تقسیم‌بندی دیابت قندی

دیابت به دو گروه وابسته به انسولین و دیابت غیروابسته به انسولین تقسیم‌بندی می‌شود. دیابت نوع یک را می‌توان به دو فرم اصلی دیگر یعنی نوع کلاسیک و نوع جوانان تقسیم نمود. نوع دیگری از دیابت نوع یک که غالباً زنان مسن‌تر را گرفتار می‌کند و ارتباط نزدیکی با دیگر بیماری‌های خودایمنی اولیه دارد، نوع یک نامیده می‌شود. بیشتر بیماران مبتلا به دیابت این نوع در زمان مراجعه، آنتی‌بادی‌های ضد سلول‌های جزیره‌ای دارند ولی این آنتی‌بادی‌ها موقتی بوده و پس از گذشت ۵ سال، در کمتر از ۱۰ درصد این بیماران دیده می‌شود. این آنتی‌بادی‌ها پایدار باقی می‌مانند.

 

آسیب‌زایی ایمنی در دیابت قندی

همانند بیماری تیروئید، دیابت قندی یک بیماری خودایمن مختص ارگان بوده و با دیگر بیماری‌های خودایمن مختص به ارگان نظیر تیروتوکسیکوز همراه است. فرآیند تولید انسولین در دیابت خودایمن از بین می‌رود زیرا یک پاسخ ایمنی اختصاصی ضد سلول‌های بتا موجود در جزایر لانگرهانس پانکراس ایجاد می‌شود.

 

عوارض دیابت قندی

عفونت یکی از عوارض جدی دیابت است. مکانیسم افزایش حساسیت نسبت به عفونت ناشناخته است اگرچه دیابتی‌هایی که به‌خوبی کنترل نشده‌اند، نواقصی را در عملکرد نوتروفیلی نشان می‌دهند که پس از درمان کافی با انسولین برطرف می‌شود. عوارض درازمدت دیابت شامل بیماری‌های عروق بزرگ (منجر شده به آتروما) یا مویرگ‌ها (میکروآنژیوپاتی) می‌باشند. میکروآنژیوپاتی مسبب آسیب‌های گلومرولی و شبکیه‌ای در بیماران دیابتی است. در کشورهای پیشرفته، اکثر موارد کوری اکتسابی در جوانان و افراد میانسال ناشی از دیابت می‌باشد. رتینوپاتی (آسیب شبکیه‌ای) دیابتی، ندرتاً در خلال ۵ سال اول پس از تشخیص ایجاد می‌شود لیکن بیش از یک‌سوم بیماران، ۱۰ تا ۱۵ سال پس از تشخیص دیابت دچار آن می‌شوند. کنترل درازمدت قند خون در محدوده‌ی فیزیولوژیک، مهم‌ترین فاکتور در جهت پیشگیری از این عوارض می‌باشند.

دیابت؛ گذشته، حال و چالش‌های پیش رو

نکات مهم آزمایشگاهی در آزمایش‌های تشخیص دیابت (۱)

نکات مهم آزمایشگاهی در آزمایش‌های تشخیص دیابت (۲)

 برای دانلود پی دی اف بر روی لینک زیر کلیک کنید

برچسبها
  • آندوکرینولوژی
  • دیابت
  • زهرا چیذری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *